BARANA

“Sermaye” ile “Ulusalcılık/Milliyetçilik” ilişkisi üzerine sosyolojik bir değerlendirme…

2012-01-29T20:14:00.000+02:00

Liberal yarışmacı toplum bilinci olan “ulus”lar arasında “kardeşlik” olmaz. Yalnızca ya “karşıtlık”, ya da “aynılık” olur. “Kardeşlik” ayırımcı bir kavramdır, birbirinden ayrı olmayı belirler ve “karşıt olma” ile birlikte var olur. Kimsenin kardeşi filan değilim; kendini “insan” duyumsayan herkesle aynıyım ve yalnızca aynıyım. Kendini kürt, türk, çingene, ingiliz, fransız, rus duyumsayan hiç kimseyle de aynı değilim. Onlar “insan”ın karşısındaki saflaşmada yerlerini almış olanlardır.

Tarihboyunca neredeyse bütün o korkunç sıkıntıları yaratan, insanevladının kendiarasına “ümmet” gibi, “millet/ulus” gibi, kültürel ya da ırksal, sınırlarkoyarak “başka insanevladı”ndan yapay bir “öteki” yaratması değil midir?

Sınıfsal“akış” içinde bunun “doğal” olduğunu söyleyebiliriz. Ama artık “insan” olmanınbilincine varıp yalnızca sınıfsal ayırımları (“öteki” sınıf(lar)ı - ki artıktekdir ve “burjuvazi”dir) temel almak gerekmiyor mu?

Burjuvazikuramsal olarak ortadan kaldırılabilir bir sınıftır. Nasıl Aristokrat sınıfolmadan toplumlar var olabildiyse, Burjuva sınıfı var olmadan da toplumlar varolabilir.

“İşçilerin vatanı yoktur. Zaten onların olmayan birşeyin, alınması da mümkün değil. (...)

Halkların ulus olarak ayrışmaları ve karşıtlıkları,daha burjuvazinin, ticaret özgürlüğünün, dünya pazarının, sanayi üretimindekitek biçimliliğin ve ona uyan yaşam koşullarının gelişmesiyle zaten giderek yokolmakta.

Proletaryanın egemenliği bunu daha da yok edecektir.Birleşik eylem, hiç değilse uygar ülkeler arasında olmak üzere, proletaryanın kurtuluşuiçin en önde gelen koşullardandır.

Bir bireyin bir başka bireyi sömürmesi ortadankalktığı ölçüde, bir ulusun da ötekini sömürmesi ortadan kalkacaktır. Ulusunkendi içindeki sınıfların karşıtlığıyla birlikte ulusların birbirlerine karşıdüşmanca tutumları da düşer.”

“Komünist Parti Manifestosu”ndan

Karl Marx - Friedrich Engels (1847)

İnsanın veinsanlığın geleceği işte bu tümceler üzerine kurulu... Ve bizim “insan” olaraken önemli görevimiz bunun ayırdına varıp önündeki engelleri kaldırma konusundaçaba göstermek ve “akış”a bu konuda destek vermektir.

Peki, nedirbu engeller? Sermayenin bir dizge olarak kendi egemenliğini uzatmak için, artıksosyolojik bakımdan ortadan kalkmış, ama duygusal izleri daha tam olarakarınmamış olan “ümmet”, “ulus” gibi duyguları kullanarak, insanlar arasında birzamanlar var olan sınırları yapay olarak ayakta tutma çabasından başka bir şeydeğildir. Kendimizi “türk” ya da “çingene” hissetmemizin gerekçesi yalnızcabudur...

Resmi Ulus-Devlet ideolojisi

Biz geleceğikuracak “aydınlık kafalar” olduğumuzu düşünmüyor muyuz? Öyleyse nedir bu“dün”den kalma “ulus” duygusuna “kutsallık” derecesindeki bağlılığımız? Bütünkutsallıkları “tutuculuk” olarak niteleyip yaşamımızdan çıkarıp atmayı ilkeedinmemiş miydik? Aydınlanma dediğimiz şey, kutsal kitaplardan bilgi çıkarmakiçin koca ortaçağın kullandığı tümdengelim karşısında tümevarımı da bilgiedinme yöntemi olarak uygulamaya koyup, deneyemediğimiz ve gözleyemediğimiz yada kendi düşünemediğimiz her türlü bilgiyi hayatımızdan söküp atmak değilmiydi?

“Ulusbağlılığı”, kutsallığı, geleceğe karşı, içeriği değiştirilmiş bir “istemezük”çülüktenbaşka nedir ki? Oysa “sol” kavramı ile geleceği kurmayı, geleceği savunmayıanlamıyor muyuz?

İnsanınkendi kültürel kimliği olarak toplumsal saptama yapmasını “ulusçuluk” olarakyargılamak onu zaten içine itildiği “düşüklük duygusu-na” itmek değil midir?

1) Bu“saptama”nın “toplumsal” olması, aynı anda “öteki” kavramının da birlikteortaya çıkması sonucunu doğurmakta ve tarih boyunca gelen “öteki”saptamalarının tümünün getirdiği, “insan karşıtı” toplumsal olumsuzluklarınsürmesi anlamına gelmektedir. Bu da, günümüzde, emeğiyle geçinenlerin dünyayüzünde küçük parçalar halinde kalması ve sermayenin onları denetim altındatutarak istediği gibi yönetebilmesi sonucunu doğurmaktadır.

2) Bu“saptama”, kültürel kaldığı sürece kimsenin bir söyleyeceği olmaz. Ancak aynıkültürel özgürlüğün bütün, ama bütün başka kültürlerde oluşmasını deengellememek koşuluyla. Başka kültürlere yapacağımız her yasaklama, engelleme,toplumsallaşmakta; aynı anda “biz” ve “onlar” ayırımını devreye sokmakta,üstelik “bizim kültürümüz” üzerinden “biz”e de yansımaktadır. İstesek deistemesek de...

3) “Düşüklükduygusu” kendi tersi olan “yükseklik duygusu” ile birlikte gelir. İkincisi varolmazsa birincisi de var olmaz. Üstelik, “hangisine karşı ve hangi ölçütlerledaha düşük?” gizli sorusunu da birlikte getirir ve kafamızda ister istemez“kültürel kimlik”ler arasında hiyerarşik bir astlık üstlük duygusu yaratır.İstesek de istemesek de... Bu duygunun da toplumsal yansımaları olur vesermayenin, “biz”i parça parça bırakmak üzere kullandığı yine budur.

Bugününinsanının kültürel kimliğinin toplumsal yüzünü “ulusçuluk” olarak yargılamak ve“ümmetçilik”le birlikte tarihin toplumsal çöplüğüne gömmek zorundayız!..

Geleceğisavunmak için!..

İşte buanlamda Marx'ın yaklaşık 160 yıl önce 1847'de “işçinin vatanı yoktur” demesison derece yerindedir. Bizim bugüne uyarlayarak söylememiz gereken de şuolmalıdır: “Evet, yurtseveriz, ama bizim yurdumuz bütün dünyadır!..”

Kürtlereyapay bir tarih yamayıp, ulus fikri aşılayıp aşiretlerden ulus üretmeyekalkışılıyorsa, Türklerin de tüm dil, tarih ve kültür varlıkları, MustafaKemal’ın tüm yaptıkları imhaya çalışılmıyor mu? Bir tu-tunum ideolojisi olan“Türklük olayı” çözülerek cemaat, aşiret kültürü getirilmeye çalışılması neanlama geliyor?

İşte karşısoru: “Kemalizm de Türkler için aynı şeyi yapmadı mı?” (o yapay Güneş-Dilteorisi'nin falan ayrıntısına girmiyorum).

PekiKemalizmi “haklı”, ama bugünkü Kürtleri “haksız” kılan bir şey var mıdır?

Vardır:“akış”, ve yalnızca “akış”… 100 yıl önce ümmete karşı savaşım verilebilmesiiçin ulus bilinci gerekiyordu. Yaratılan ulusların yaratılmasındaki haklıgerekçe, yalnızca budur. Uluslar, hangi gerekçeyle olursa olsun, birbiri ileboğazlaşmaya başladığında “gerici” konuma düşmüştür. Günümüzde artık “ümmettehlikesi” diye bir tehlike söz konusu değildir. Bugün ümmet tehlikesi olarakgörülen her şey, ama her şey, en ince noktasına değin sermaye tarafındaninsanlar arasındaki ayırımı, dolayısıyla Burjuva düzenini daha uzun süreuygulamada tutmak ve çatışmayı kışkırtarak silah tüketimini sürdürmek gibi ikiyanlı bir amaca yönelik, planlı olarak yürütülmektedir.

Bununkarşısında, Kürtlerle Türklerin -ve doğaldır ki bütün insanların-, bu durumunayırdına varabilen kesimlerinin bir araya gelerek günümüzün gerçek, gelecekcephesini oluşturmaları ve bütün uluslara ve ulusçuluklara karşıt tutumlakültürel -silahsız- savaşım başlatmaları gereklidir. Bu cephede toplananinsanların artması Marx'ın yukarıdaki geleceğe yönelik öngörüsünün de dahaçabuk oluşması sonucunu doğuracak ve insanlık, ufkun, göremediği ötesinigörecektir. Orada yeni bir toplum, yeni değerler, ve doğal ki yeni sorunlar varolacaktır. Bu, geleceğin yeni sınıf kültürünün oluşması demektir. Bizimkültürümüz, ulusal kültürler değil, sınıfsal kültürlerimizdir. Biz, ütopyalarbiçiminde uydurarak değil, sorunlarımızı çöze çöze değerlerimizi yaratmak vekendi kültürümüzü bu değerlerle oluşturmak, ufkun arkasına doğru akarak yeniufukları görmeye çalışmak zorundayız. Bizim değerlerimiz bulunduğumuz anın duragan(statik) değerleri değildir; bizim değerlerimiz, “sürekli akış”ı temel alarakgeleceğe yönelmek, geleceği kurmak zorundadır.

Bu nedenlede bugün “türk olma” bilincinden “insan olma” bilincine yükselmek zorundayız.Ya bütün değerlerimizi bu bilince göre düzenlemek zorundayız, ya da “insanolma”ya karşı “istemezük”çülerin yanında yer alacak, onların hareket ordularınakarşı direnişi gibi geleceğe direnmek konumunda olacağız.

Yanımızınhangisi olduğunu, bu ortamın seçenekleri içinden seçmek zorundayız.

AdınıMustafa Kemal’in koyduğu ve kurmay başkanlığını son ana kadar yaptığı HareketOrdusu, tam böyle bir durumda, geleceğin güçlü yelini ardına alarak ve 31 Martolayında (13 Nisan1909) meşrutiyet’e karşı şeriat yanlısı “istemezük”çüleridağıtmak üzere kurulmuştu!..

Şu aşamada,emperyalizmin toplumsal yapıyı parçalama saldırısı karşısında evrensel birinsanlık tezi ütopik bir çözüm müdür? Toplum dağılıyor mu?

Evet, toplumdağılıyor, dağılacak!.. Ve yenisi bu çürümenin içine köklerini salarak doğacak.Destek vermemiz gereken çürümüş toplum değil, bu fidandır. Dağılmakta olantoplumu tutmak doğru olsaydı, Renaissance ortaya çıkmazdı, Aristokrat katolikOrtaçağ yaşamını sürdürürdü. Ne Aydınlanma olurdu, ne Fransız Devrimi...

KemalistBurjuva Devrimi de olmazdı, Osmanlı Aristokrat yapısını tutmaya çalışmak doğruolurdu!..

Evet, yalnızTürkiye'de değil, bütün dünyada Burjuva Toplumu dağılıyor!.. Ve biz hazırlıklıdeğiliz. Hazırlıklı olmayalım diye ellerimize ulusçu armutlar tutuşturuluyor...“Ellerimiz armut toplasın” diye, yapmamız gerekeni yapamayalım diye!..

Ne olursaolsun, hazırlıklı olmamak bizim yanlışımızdır. Eskiye bakarak, Kemalizm dahil,şuna değmiş, buna değmemiş deme şansımız, “o iyiydi”lere sığınma hakkımız yok!Bizim işimiz, yeniyi oluşturmak, oluşturmanın doğru yöntemini bulmaktır. Hiçbir yerden yardım, hiç bir yerden medet yok. Kemalizm dahil!..

Klasik“emperyalizm” kavramı, “ulusların birbirini sömürmesi” anlamıyla önümüzdeözellikle tutuluyor. Oysa yüz yıldır köprülerin altından Herakleitos'un sularıaktı durdu. Artık uluslar değil birbirini sömüren. Sömürücüler yalnızca sosyalsınıflar... Klasik emperyalizm görünümü, önüne yine emperyalistler tarafındankonulmuş yapay paravandan başka bir şey değil. Boğaya gösterilen kırmızı çaputgibi... Arkasında toreodor falan yok!.. Saldırmamız istenen şey bu bez parçasıyalnızca!..

Bunun dikâlâsını yapıyor, günlük politikalarda bütünsel dünya görüşümüzü gözdenkaçırıyor, ve sömürücü sermayenin ekmeğine yağ sürüyoruz. Sermaye de ağzıkulaklarında göbeğini kaşıyor...

Bugününilericiliği, solculuğu bunun ayırdına varmak, stratejilerimizi buna göreyapmak, politikalarımızı, savaşımımızı buna göre düzenlemektir...

Dağılantoplumu tutmaya çalışmak değil, yeniden kurmak zorudayız. İşimiz kolay değil!Dünyanın bir araya gelmesine yönelik politikalar geliştirmek zorundayız...

Yarınıkuracak olan, kurulu düzenin reformistleri, 12 Eylül’ün tutucu “taş MustafaAtatürkçüleri” ya da onlara karşıymış gibi görünen ama aynı reformist bakışlasol gösterip sağ vuran neo-liberaller değil, “biz”iz...

“Akış”ıDüşüncelerimize temel almak zorundayız... Önümüze konulan bütün engelleriparçalayıp, Anadolu’lu yurttaşımız Herakleitos'un “akış”ını görmek,değerlerimizin en başına yerleştirmek, her türlü dizgemizi “akış” üzerineoturtmanın yolunu bulmak zorundayız...

“YeniAydınlanma”nın temel direği budur.

Kemalist yada değil, “Ulusçuluk” üzerine…

Ulusçuluğusavunup savunmamamız önemli değil, temel yanlışımız, düşüncelerimizi veyaşantımızı ulusçu kültür değerleri üzerinden ve eleştirel bir bakışa gerekduymadan yürütmemizdir. Bu tutum tam olarak burjuva kültürünün yansımasıdır.İçinde soluyup, bunu, ister istemez yapıyoruz.

Bir büyükorganizasyonun kuruluş çalışmaları sırasında, onursal başkanımız Aziz Nesin'in,ev sahipliği yaptığı ve önemli bulduğumuz ülkelerin kültür ateşelerineverdiğimiz yemekte yaptığı konuşmayı “biz Türkler” sözcükleri üzerine oturtmuşolması, beni büyük şaşkınlığa uğratmıştı. Bir insanın hem Marxist olması, hemde “biz” kavramını “Türkler” üzerinden anlıyor olmasıydı bunun nedeni.Düşünmüştüm, Osmanlı zamanında yaşıyor olsa, yine özdekçi dünya görüşünübenimsemiş bile olsa, aynı bakış açısıyla, “biz” kavramını “aynı ümmettenolanlar”, yani “müslümanlar” olarak anlamak zorunda kalacaktı...

Pek çokörneğini göstermeme gerek yok sanırım.

Yinedüşünmüştüm, her sosyal sınıf egemenliği kendi kültürünü oluşturuyor, bukültürün kendine özgü yaşama ölçütleri oluyor ve bu ölçütler insanlara isteristemez “doğru” geliyor. Bunların günümüze uygunluklarını, eleştirel birbakışla yeniden değerlendirmezsek yeni kültürleri kuramıyoruz. Bir sosyal sınıfkültürünün içinden bakarıyor, ama bir sonraki sınıfın sosyal yapısınıoluşturmaya çalışıyoruz. Gerçekçi olmayan ütopik toplum modelleri ortaya böyleçıkıyor. Dolayısıyla dünya toplumu olarak yeni sınıfların egemenliğine de hazırolamıyoruz.

Büyükdevrimciler, bir burjuva devrimcisi olarak Mustafa Kemal, proleter devrimciolarak Karl Marx - Friedrich Engels, kendinden önceki sınıfların kültürlerineeleştirel gözle bakabildikleri için “devrimci” nitelemesine hak kazandılar. Hiçde ütopik diyemeyeceğimiz yeni toplum düzenlerini bu yüzden, gerçekçi toplumsalgereksemeler üzerinde, oluşturabildiler.

Peki nedirdiye düşünüyorum bugüne değin yaşanan kültürel ölçütler: http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/sosyal-snflar-kltrler-ak-kuram-ve.html

İmdi...

Hepimizinbildiği gibi Aristokrat toplumların “kül kültürü”, Burjuva toplumlar tarafındanaşılmış ve “ben/birey” kültürüne dönüşmüştür. Böylece kulların “ümmet bilinci”,bireylerin “millet bilinci”ne dönüşür. Aziz Nesin'i konuşturan işte bubilinç... Savunsak da savunmasak da... Bu bilinci aşmadan ve yeni toplumlariçin yeni toplumsal bilinç ölçütlerini doğru olarak bulmadan yeni toplumlarageçme yani devrim yapma şansımız yoktur.

Yanlışlık,bir önceki kültürün ölçütleri ile bir sonraki toplumu kurma çabasında...Osmanlı'da karşı devrim de bu yüzden gelir (http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/anadoluda-yeniden-dou.html), Sovyet Devrimi bu yüzden çöker!..İşte ne denli Kemalist olmasak da, Mustafa Kemal'in Lenin'e göre, kabul etmemizgereken üstünlüğü, doğru zamanda doğru devinimi, yani burjuva devriminiörgütlemiş olmasındadır. Lenin gibi basamak atlama çabasına girmemişolmasındadır. Kemalist Burjuva Devriminde, korkup durduğumuz ümmetçi karşıdevrimin gelme olasılığı yoktur. Türkiye toplumu dünya liberalizmine entegre olmuşturve onunla birlikte de yozlaşmaktadır. Bu yozlaşma bir karşı-devrim değildir.Sosyal bir yapının doğal yaşlanma sürecini yaşıyoruz. Yapmamız gereken, birsonraki kültür aşamasının ve toplumsal çözümlerin oluşturulması politikalarınıngeliştirilmesidir.

Oysa günümüzKemalizm’i, olmayan, yapay bir karşı devrimi durdurma politikasına görehazırlık yapıyor ve yozlaşmakta olan toplumu, var olmayan bu karşı devrimdenkoruyup ilk haline döndürme boş çabasıyla çalışıyor. Bu çaba 80 yaşındaki birdedeyi 25 yaşındaki dinamik haline döndürme çabasına benziyor. Böyle bir karşıdevrim varmış görüntüleri de sermaye tarafından önümüze sürülüyor, yanlışpolitikalara yönlendiriliyoruz.

Her bireyiçin kendi "ben"i dışındaki kişiler “öteki” midir?

Bu yargınındoğruluğu, “birey toplumları” için tartışılabilir. Ama “kul toplumları” yaniümmetler için doğru değildir. Kulların karşısında “öteki”, hiyerarşik kulluksıralamasında kendi üstünde olanlar, tanrıdan gelen vekaletten kendinden çokpay alanlar, yani Aristokratlardır. Kullar yaşayabilmek için kendi aralarındadayanışmak durumundadır. Onların arasında “öteki” olmaz. Spartakus başkaldırısıböyle oluşur. Anadolu'da 1240 Babaî başkaldırısı da, Yıldırım Bayezid'e karşıahîlerin kepenk kapatma eylemi de, Şeyh Bedreddin başkaldırısı da, Şahİsmail'in Kızılbaş devletinin Selim'e karşı direnişi de, Köroğlu ile simgeleşenCelalî ayaklanmaları da Aristokrat “öteki”ye karşı “kul”ların dayanışması ileoluşmuştur. Bu dayanışma, kendi içinde karşıtını, yani “birey olma”yı yaratır.Birey toplumlarının ilk adımları bu dayanışmanın içinden çıkmıştır.

“Doğadakiöteki”, bizimdoğayı yenmemiz ve kültürel olarak ortadan kaldırmamız gereken “öteki”dir.Yoksa avlanan panterin “öteki”si, kültür oluşturan insan topluluklarındaortadan kalkmaktadır. Nietzsche'nin saptadığı gibi, insanlaştığımız orandaiçgüdülerimiz ortadan kalkıyor ve kalkacaktır. İnsanlaşmamız, içgüdülerimizi,yani hayvanlığımızı ortadan kaldırma çabamızdır. O yüzden de doğadaki “öteki”bizim “var” olduğunu saptayıp, düşüncelerimizi dayandıracağımız bir şey değil,tam tersine insanlaşma sürecinde ortadan kaldırmak zorunda olduğumuz“öteki”dir.

Düşüncelerimizi“doğadaki öteki”ye yaslamak, doğal dengeler üzerine oturduğu savında olanBurjuva-liberal kültürün bizdeki güçlü etkilerinden önemli biridir.Düşüncelerimizi bunun üzerinden kurmak, önümüzde bulunan, yarışmacıliberalizmden başka bütün çıkış yollarımızı gözümüzün önünden uzaklaştırmakanlamına gelmektedir.

Sosyaldevrimler, 68kuşağının sandığı gibi, bir gece dağa çıkıp ertesi gün devrim yapıp dağdaninerek olmaz. Burjuva sınıfının bütün kültürünü oturtarak dünyaya egemenolabilmesi, Avrupalı ölçütlere göre 1215 Magna Carta Libertatum ile, Doğuyabakarsak Hallac-ı Mansur'un “Enel Hüve”si ile 300 yıl daha önce başlamış veikinci dünya savaşı sonrasına değin sürmüştür.

Yanitoplumların kültürleriyle birlikte değişimi, yani sosyal devrim denilen şeyingerçekleşmesi için, öyle 10 yıllar, yüz yıllar değil, bin yıla yakın sürelergerekmiş bundan önce... Koca ortaçağ direnmeleri, kan dökülmeleri,engizisyonlar yaşanmış.

100-150 yılönce sistematize edilmiş bir devrimin, Burjuva devrimi ilekarşılaştırıldığında, hemen hiç badire atlatmadan pat diye oluşacağını sanmakdoğru değildir. Henuz başarılı olmamasını, olmayacağı biçiminde yorumlamakda... Hele “bakın gördünüz işte, başarılı olamadı!..” sözleri de sermayeninbizi içine çektiği düşünce tuzaklarının en önemlilerinden biridir.

AyrıcaProleter Devrim’i işçi sınıfının örgütleyip, örgütlenip, kendi başına yapacağıyanılgısına da düşmemek gerekiyor. Bugüne değin toplumsal değişmeler yenigereksemeler üzerine kurulmuş ve bütün toplum tarafından yapılmıştır. İlkburjuva hareketi olan Magna Carta Libertatum'u krala imzalatanlarİngiltere’deki Aristokratlardır. 1250'li yıllarda, yine İngiltere’de, Burjuvademokrasisine ilk adım sayılan, dünyanın ilk meclisini kuranlar daAristokratlardır. Bu meclis bugünkü Lordlar Kamarasına evrilmiştir. Dahailginci, Aristokratların kurduğu bu meclise karşı, 1290'lı yıllarda (yaniOsmanlı henuz kurulmadan) halkın (yani o günkü burjuvaların) meclisi, bizzatAristokratların başı olan İngiltere Kralı tarafından kurulur. Bu meclis debugün Avam Kamarasına evrilmiştir.

Geleceğintoplumu emeğiyle geçinenlerin toplumu olacaktır. Yoksa işçiler devrimi yapmaklagörevlidir, onlar olmazsa devrim de olmaz gibi bir düşünce son dereceyanlıştır. Bu arada Marxist kuramın en önemli kuramcıları Karl Marx'ın birYahudi olarak, Avrupa'da burjuva sınıfını oluşturan en önemli guruptangeldiğini, Friedrich Engels'in de bir İngiliz Aristokratı olduğunu anımsamakgerekir. Yani, Devrimleri, sosyal sınıf egemenliklerini, bunların kültürlerinitoplumsal gereksemeler oluşturur. O sosyal sınıfın bizzat örgütlenip devrimoluşturması değildir beklenilmesi gereken. Daha çok o sosyal sınıfın üretimekatkısının, ki Marxist Devrim bağlamında bu “emek”tir, kendine özgü kültürüoluşturması ve toplumda egemen olmasıdır temel olan...

Dünya’nınilk yurttaşları

İlk dünyayurttaşları epey önce gerçekleşti. İspanya iç savaşında bütün dünyanın insanıgönüllü “insan” olarak oradaydı, Franko Faşizmine karşı İspanyol olarak değil,“insan” olarak öldüler. Hamingway'in “Çanlar Kimin İçin Çalıyor”u, AndreMalraux'nun “Umut”u onları anlatır...

Sacco veVanzetti de bu yüzden idama gittiler!..

O dönemde“sermaye” henuz “insan”a karşı örgütlenememiş, silahlanamamıştı ve insanlarayönelik birey olarak kalma, kendi sınırlarını aşmama konusunda propaganda-halkla ilişkiler- taktikleri geliştirememişti. Bugün artık kültürel anlamdasilahlandı ve bütün insanlığa “sınırlarınızın içinde kalın” buyurdu!..

İşte birsoru: Neden bir sermaye devleti olarak ABD, ikinci dünya savaşı sonunda,Avrupayı Faşist İtalya ve Almanya'dan kurtarmak üzere ordu gönderir de Faşist,İspanya ve Portekiz'deki Franko ve Salazar egemenliğine karşı aynı şeyi yapmaz?

Bu ülkedehepimiz Türk, hepimiz Ermeni değil miyiz?

“Hırant Dinköldürüldüğünde ben Ermeniyim! Sulukule ortadan kaldırıldığında da Çingeneyim;canım neremden yanarsa ben oyum" diyebildiğimiz gün ‘insanlaşmış’olacağız!.. http://omer-tuncer.blogspot.com/2009/01/insan-kamil.html

Batıdaaristokrat, Katolik, ortaçağ dönemi bitti mi?

Tamamenbitmiştir. Aristokrat dönemden kalan kültürel uzantılar, biçimler, dönemin anayapısının sürdüğünü göstermez. Bugünün dünyasında insan bilinci “birey”temeline göre, ekonomik yapı “kâr”, toplumsal bilinç “ulus” ölçütüne göreişlemektedir. Bütün sanatlar “ben” kavramının içinde dolanmaktadır. OysaAristokrat toplumlarda bunlar “kul”, “hizmet(tanrıya)”, “vahiy” ve “ümmet”kavramlarıyla çalışıyordu.

Osmanlısadrazamlarının yarısına yakını kellelerini efendilerinin saçma sapan da olsabir emriyle gönüllü olarak vermişlerdir, “kul” olmayı kabulledikleri için...Bugün olsa hangi kadın 8.Henry'nin karısı olup herif bıktığında öldürülmekisterdi? Ama o gün bir sürü kadın bunu kendi isteğiyle kabul etmiştir.

Toplumunbütünü tanrının hizmetindeydi ve tanrının devleti, kulların efendisi, sultanlarkırallar, çarlar, imparatorlar da o devletin yöneticisi konumundaydı. Kullarsorgusuz sualsız devlet için vardı. Fetihler “Allah Allah!..” çığlıklarıylayapılır tanrının mülkü kulluğunu kabul etmeyenlerin elinden kurtarmahaklılığıyla ele geçirilirdi (haçlı Seferleri, İstanbul'un fethi vb...).

Bütünyaratılar, yazılar, resimler, müzikler, şiirler tanrı tarafından vahyedilirseyaratılabilirdi. Onun için özellikle Ortaçağ sonlarına doğru ve özellikle doğutoplumlarında, yazıların büyük çoğunluğu imzasızdır. Çünkü bireyleryaratılarını ancak tanrı vahyettiği için yapabilirlerdi. Kur'an için günümüzdemüslümanların inandığı vahiy, bütün yaratılar için geçerliydi. Yazılanmetinlere imza konulması ayıp, dahası günah sayılırdı. Bu yüzden bugün pek çokmetnin kim tarafından yazıldığını bulmak için tarihçiler çeşitli yöntemlergeliştiriyor. Kapadokya kiliselerinin içinde bulunan resimlerin hiç birinderessamının imzasını göremiyoruz.

Budevletlerin içinde yaşayan insanlar “ümmet”ti. Aynı dine inanırlardı. Ya birtanrı (Augustus vb..) ya onun kanından gelmiş biri (oğlu vb..), ya da vekili(peygamberler, azizler vb..) ya da en azından “tanrının yeryüzündeki gölgesi”tarafından yönetilirlerdi. Bu kişi, canlarını alma yetkisi de içinde, kullarüzerinde, tanrı adına, istediği gibi tasarruf yetkisine sahipti.

Ortaçağınbitip bitmediğini, ancak bu kültürel tutamakların var olup olmadığıylaölçebiliriz. Yoksa İngilterede hala kral var gibi turistik-biçimselözelliklerle değil. Hele Suudi Arabistan, Taliban, Hizbullah ya da El Kaidegibi dinsel görünen örgütlenmelerle hiç değil. Çünkü onlar, inançlarıOrtaçağdan sarkagelen insanları etraflarında toplamak ve kolay yönetmek içinsermaye tarafından oluşturulmuş, sermaye tarafından desteklenmekte olanörgütlenmelerdir. Bunlardan kimisinin El Kaide gibi daha sonra sermayeye karşıisyan etmiş olmalarını, yine gerçek aristokrat ümmet toplumlarından bugünekalmış “tanrı adına yapılan fetihler” gibi Aristokrasinin mantığıyla değil,Burjuva kültürünün ölçütlerine göre, sermayenin yarışmacı yapısı içindedeğerlendirmek gerekir.

“Çağdaşolmak” nedir? Eğerbu soruya “insan” olmak diye yanıt verirsek, batı çağdaş değildir. AmaKapitalizmin bugün geldiği yaşlanma ve çökme aşamasını anlıyorsak evet, batıçağdaştır. Sosyolojik bakımdan günümüzün geldiği yer de budur.

Doğal ki,Kapitalizmin kendi iç çatışmaları vardır. “insan”ın önde tutulması ilesermayenin çıkarlarının çatıştığı yerlerde “batı(bu kavramın tam olarak nedemek olduğunu anlamıyor, “sermaye” demeyi daha doğru buluyorum)/sermaye” kendiçıkarını seçmektedir. Ama diyalektik gereği kendi karşıtını da -insan haklarıörgütlenmeleri, Greenpeace vb- kendi içinde yaratmakta, yaşatmaktadır.

Sermayeninyapısı, doğal dengeyi temel alan yarışmacı yapıyı örnek alarak, güçlününgüçsüzü doğal seçme (seleksiyon) ile devre dışı bırakmasını, dahası onunvarlığını kendi varlığına katmasını (doğada canını alarak etini yemesini)gerektirir.

Biz, bütünbunlara karşı çözüm arıyorsak, dünyadaki mazlumlarla birleşmeliyiz. Ancak güçbirliğimiz bizi kurtarabilir. Mazlumların güç birliği... Ülke mülke değil, helemaazallah “millet/ulus” hiç değil. Yalnızca “mazlum”... Mazlumları bir arayagetirecek ve örgütleyecek politikalar geliştirmemiz ve bu politikalarla“muhalefet” görevini üstlenmemiz gerekiyor. Çağdaş demokrasi ancak bu durumda dengelenecekve her iki kanadı da yerli yerine oturabilecek, ancak bundan sonra yaşamkazanabilecektir.

Marxist'lerimizbunu yapmaya çalışmak yerine, sermayenin tongasına düşmüş, anti-emperyalizmgörünümü altında milliyetçilik peşindeler!..

Değişimisağlayacak filizler, çürümüş bir enkazdan mi, var olan dinamiklerden miyürüyecek?

Herikisinden de… Bir toplumda değişimi sağlayacak dinamikler, önceki toplumlarıncesetlerinin gübrelediği topraklardan filizleniyor. Ortaçağ sonuna dikkatlebakarsak kolaylıkla görebiliriz.

Kapitalist-liberalistdünya çürüyor. Ülkeler de… İster istemez dağılacaklar… Ve yenisi kurulacak.Yeni toplumda yeni sosyal sınıf egemenliği geliyor. Egemenlik ancak böyledeğişiyor. Toplumlar ancak böyle gençleşiyor…

Büyümezseçökme özelliği gösteren Kapitalist ekonomik yapı, büyüyebileceği son noktadan,küresel sermaye egemenliğinden sonra, kendi üstüne çökmeye başladı. Bir pamukipliğinin kopmasından ortaya çıkan son ekonomik kriz budur. Çok daha kocamanıda uzak değil yazık ki...

Ve gelecekbüyük kriz(ler?)in çok büyük bir savaş getirme olasılığı hiç az değil (1929ekonomik krizinin ikinci dünya savaşını getirdiği unutulmamalıdır). Artık buatom savaşı mı olur, yoksa son derece vahşi bir klasik savaş mı olur bilmekkolay değil. Dünya yönetimine Mihail Gorbaçov gibi aklı başında bir kadrosoyunur da kendi elleriyle kendinden sonrakilere teslim etmeyi başarırsaolabildiğince az kanla kurtulma olasılığı bulunabilir belki…

Amaaydınlıktan önce çok büyük bir karanlık görünüyor. Ortaçağ’dan çok daha berbatbir karanlık!.. Savaş teknolojisinin gelişmişliği nedeniyle, öyle engizisyonfalan gibi insanlık olarak birkaç bin ya da birkaç on binle kurtulabileceğimizbir çatışma da olmayacak korkarım!..

Sapkınmilliyetçi akımların karşı karşıya getirmeye çalıştıkları Türk ve Kürtkardeşliğine inanan aydınlar eninde sonunda birbirlerine sahip çıkacaklardenebilir mi?..

Liberalyarışmacı toplum bilinci olan “ulus”lar arasında “kardeşlik” olmaz. Yalnızca ya“karşıtlık”, ya da “aynılık” olur. “Kardeşlik” ayırımcı bir kavramdır,birbirinden ayrı olmayı belirler ve “karşıt olma” ile birlikte var olur.Kimsenin kardeşi filan değilim; kendini “insan” duyumsayan herkesle aynıyım veyalnızca aynıyım. Kendini kürt, türk, çingene, ingiliz, fransız, rus duyumsayanhiç kimseyle de aynı değilim. Onlar “insan”ın karşısındaki saflaşmada yerlerinialmış olanlardır.

Bize“Amerika” diye belletilen paravanın ardına saklanmış olan sermayenin -ki içindeTürkiyeli sermaye de var- işine gelmeyen tutum budur. Kürtler, türkler,çingeneler, fransızlar, ingilizler, ruslar ve aralarındaki ulusal sınırlar,sermayenin o denli işine geliyor ki... Onları bu parçalı halleriyle vebirbirleriyle yarış içindeyken denetlemeleri ve kullanmaları; isterçatıştırmaları, ister “kardeş”leştirmeleri çok daha kolay. Ve sermaye bunuişine geldiği zaman ve işine geldiği gibi, çok da güzel yapıyor!.. Şimdiyedeğin buna karşı, karşıt politikalar geliştirdiğimiz söylenebilir mi?

Egemensınıflar ve arkalandıkları emperyalist güç, ulusalcı kesimleri bitirebiliyor mu?

Bitirmeyi miistiyor, yaşatmayı mı? Dikkatli bakarsak kolaylıkla görebiliriz.

“Emperyalistgüç” -bana göre yine “sermaye”- ulusalcılığı bitirmeye çalışmıyor... Tamtersine, yaşaması için her şeyi yapıyor. Ulusalcılığın entellektüel ömrü 75-80yıl kadar önce yukarıda verdiğim örnekler sırasında çoktan bitmişti. TürkçüTurancılığın, Avrupa Faşizminin “nasyonal sosyalist / milliyetçi toplumcu”karakteri, milliyetçi/ulusalcılığın (nasyonalizmin) göçmekte olduğu korkusuylaoluşur. Ancak yıkılmakta olan sosyal yapılar, yıkılma korkusuyla sertleşir.Bundan sonra, her türlü ulusçu ya da ümmetçi yapı, viagra desteğiyle dik durmaanlamına gelir. Ardında sermayeyi ve yalnızca sermayeyi buluruz!..

Adını ister“yönetilenler”i parçalamak için “halklar” koyalım ve “Kürt halkı”, “Türk halkı”gibi ayırımcı kavramları kullanalım, bu eskiyince ister “kimlik” olarakniteleyelim, bu bilinç ulus bilincidir ve burjuva sosyal yapısınınayırımcı-yarışmacı üst yapı kurumudur. “Ben” kavramının toplumsallaşması ileoluşur. Bize takılan at gözlükleri -yani ulus devletler, dolayısıyla da ulusalsınırlar- bizim sınıf kültürlerini görmemizi engelliyor. Ümmet kültürleriolduğu gibi, ulusal kültürler de elbette var olacaktır. Ama temel olan sınıfkültürümüzdür.

Akış içindebiri öbürünün yerine geçerek gelen sınıf kültürümüz temel kültürümüzdür. Ulusalkültürlerin eşit kültürler olarak var olmalarını da sağlayacak olan yine sınıfkültürleridir. Yoksa “Kürtlere yapay bir tarih yamayıp, ulus fikri aşılayıpaşiretlerden ulus üretmeye kalkışılıyor,” diyerek bir kültürü kolaylıkla yoksaymak ya da aşağılamak için gerekli ortam bulunur. Sermayenin suladığı işte buortamdır.

Tohumlarbizden, sulayıp büyütmesi sermayeden... Ürün de sermaye düzeninin oksijençadırında olabildiğince uzun süre daha yaşatılması...

Artık bununayırdına varmak ve sermayenin yolunu açmayacak, tam tersine tıkayacakpolitikaları geliştirmek zorundayız!..

Kim bu“biz”?

“Biz”,kendimizi duyumsadığımız gurupla birlikteliğimizdir. Bu “Türk” olur, “Müslüman”olur, “Anadolulu” olur, “hemşehri” olur...

Günümüzündünyasında, geleceği kuracak olan “biz”: Kendini bir ümmetten ya da bir ulustansaymayan,öncelikle “insan” olduğunun bilincine varan herkesdir... Aydınlardır,Kürtçü ya da Türkçü gibi ulusçuluklar taşımayan gerçek Marxistlerdir, sermayedüzeninin iç çelişkilerinin ayırdına varan ve karşı durmak için örgütlenenGreenpeace'dir, doğa korumayı ilke edinmiş olan yeşillerdir, demokrasiyi“ancaksız”, “fakatsız”, pırıl pırıl aydınlıkla ve sıfır karanlıklayerleştirmeye çalışanlardır, insan hakları savunucularıdır “biz”!..

“Biz”yeterince çokuz. Ama partileşmeye, politik örgütlenmeye ve toplu muhalefetpolitikaları üretmeye gereksememiz var!..

KEMALİST ULUSÇULUK ÜZERİNE

"Ulus" ile "millet"aynı şey. Biri Türkçe, öteki Arapça, hepsi bu...

"Millet"önceleri "ümmet" karşılığı, aynı dinden olanlar için kullanılmış.Sonra anlam kayması olmuş ve önce "budun/kavim"(bunun da biri Arapça biri Türkçe) karşılığı kullanılır olmuş. Orhonyazıtlarında (M.S. 7 yy - Muhammed'le çağdaş) geçen kavram "Türkbudun". Ama "Türk Milleti" diye çeviriyorlar. Doğru değil."Budun"da akrabalık ve kan birliği bir oranda var. Budun büyüdükçeazalıyor, sonunda ulus/millet ortaya çıkıyor.

Lisede,sosyoloji dersinde öğrencilere "ulus"un üç özdeksel/maddi,üç de tinsel/manevi ögesi vardır diye okuturuz. Bunlar: Dil birliği, dinbirliği, yurt birliği, ülkü birliği, tarih birliği, kültür birliği'dir. Ama hiçbir millette bunların hepsi birden yoktur. Bunların hiç biri olmadan da ulusolabilir. Bazı uluslarda bunlardan yalnızca biri bulunabilir falan. Bu"birlik"ler tarih içinde çeşitli uluslarda görünen özelliklerdenderlenmiştir. Sonra da sosyologlar tarafından kendi görüşüne uygun olanıalınarak öne çıkarılmıştır. Söz gelimi Kemalist ulusçuluğun temelinde de"kültür birliği" vardır. Ama soy-ırk birliğini de unutamayız birtürlü... Kıbrıs'ta, Bulgaristan'da yaşayan müslümanlara her zaman"soydaşımız" kavramıyla bakarız. Aynı kültürden gelmiş olmamızakarşın Rumları, Ermenileri, Kürtleri, Çingeneleri de uygulamada her zamandışta tutmuş, onlara her türlü aşağılamayı, uygun görmüşüzdür.

Sosyolojikaçıdan ise, "ümmet", ne denli Aristokrat toplumları bir arada tutan"toplumsal bilinç kavramı" ise, "ulus/millet" de Burjuvatoplumlarını bir arada tutan "toplumsal bilinç kavramı"dır. Burjuvadevrimlerinin oluşumunda "ümmet"e karşı verilen savaşımda,ulus/millet devrim yapan gurubu bir arada tutmaya yarayan öge olmuştur. Yanimilliyetçi olmak burjuva devrimlerinin oluşum sürecinde ilerici/solcu birnitelik iken, Aristokrat ümmet toplumlarının yok olmasından sonra, burjuvatoplumların bireyci ve yarışmacı özelliği gereği doğal olarak,uluslar/milletler birbirine düşmüş ve boğazlaşmaya başlamışlardır. Kendi ümmetidışındaki bütün ümmetlerin varlığını yadsıyarak onların kendisine hizmet içinyaratıldığını düşünen "ümmetçi kültür"ün mantığına göre ve HıristiyanHaçlı seferleri gibi, Osmanlı'nın fetihleri gibi, Güney Amerika'nın elegeçirilmesindeki kanlı keşif/ele geçirme seferleri gibi "insan"ı"kul" gören ve yalnızca kendi tanrısını gerçek Tanrı sayıp, başkatanrılara inananların ona isyan ettiğini var sayan kanlı inanç seferlerininardından, Burjuva toplumlarında da kendi ulusunu üstün gören ("ariırk" gibi, Batı merkezci "Avrupa kültürü" gibi) ve ötekiulusları kendisine hizmet için var olduğunu düşünen ayırımcı/emperyalist birkonumda görürüz[1].

Bu aşamada"ulus/millet" artık "gerici/sağcı" niteliklidir. Ortadankalkma tehlikesine karşı, tutunmak için, varlığını bütün kutsallıklara karşıolmasına borçlu olmasına karşın, kendisi "kutsal"laşır. Üstelik birtür korunma içgüdüsüne kapılır, ümmet toplumlarına karşı savaşım verirkenkültürüne girmiş olan "kan dökebilme" özelliğini bir yandan kendisinitutsak alacağını düşündüğü "düşman" ulus/milletlere, öte yandan kendisiniortadan kaldırma potansiyeli gördüğüilerici/solcu/gelecekçi/"insan"cı yapılara karşı kullanmaya, yani kandökmeye başlayacaktır. Nazi Almanyası’nın faşist anlayışında olduğu gibi, biryandan kendisi temel ve üstün ulustur, öteki ulusları ortadan kaldırma yetkisinesahiptir (“ırk” yalnızca ulusun ölçütütür, sınıfsal temel kavram “ulus”tur),öte yandan gelecekte doğal süreç içinde kendisini yok etme potansiyeli taşıyanaydınlar ve komünistler de ana düşmanlardır ve yok edilmelidir.

Sosyolojitarihinde yıkılacağı duygusuna kapılan bütün sosyal kurumlar acımasız ve kandökücü olurlar!.. Örnekleri çoktur, daha dün, Ermeni soykırımı (gönlünüz hoşolsun diye “tehciri” de olabilir), Kürt hareketlerinin bastırılması, Şeyh Saitisyanı ve Dersim İsyanı... 1942 yılında varlık vergisi olayları, 6-7 Eylülolayları, 1964 yılında Rumların ve Ermenilerin püskürtülüp yurt dışına göçetmeğe zorlanması ("Politiki Cousina" filminde anlatılıyor) arkasındadevlet olsun olmasın Türk ulusunun yarattığı olaylardır.

Bazılarınıda uluslar, aralarında anlaşarak yaparlar: yaklaşık bir buçuk milyon AnadoluOrtodoksu (aralarında Ortodoks Türklerın var olma olasılığı da vardır) ilebeşyüzbin Batı Trakya Müslümanının (aralarında müslüman Yunanlılar ya daMüslüman Arnavutların olma olasılığı da vardır) göç ettirildiği ünlü"Mübadele" bunlardandır.

Doğaldır ki Burjuvakültürünün egemen olduğu günümüzde, yalnızca "Türk"ler değil, elindegüç tutan bütün uluslar ötekileri yok edip egemen olma konusunu (AristokratDevletiele geçirme… “Devlet” Aristokrat bir yapıdır. Bu nedenle de Aristokratkültürden gelmesi nedeniyle baskıcı bi yapıdır) kendilerine "hak"görürler. Türklere karşı yapılan hareketler de hiç önemsiz değildir. BatıTrakya Türkleri ile Bulgaristan Türklerinin son birkaç on yıl içindekarşılaştığı olaylar bunlardandır. Kıbrıs'a Türkiye ordusunun çıkmasına nedenolan ve Yunan cuntası tarafından desteklenen Nikos Sampson hareketibunlardandır.

"Ulus"unulusa ettiği saymakla bitmez. Taraflardan birinin Türk olup olmaması da hiçfark etmez... Gücü eline geçiren ulus ötekini ezer, ya sessiz soluksuz bırakır,ya da yok eder - etmeye çalışır. Burjuva toplumlarının bireyci-yarışmacıkarakteri bu sonucu doğurur.

Kutsalsembollerin sosyoloji tarihinde önemi yoktur. Bunlar, doğal süreç içindekendilerini yok olma tehlikesi içinde gören ulusların yıkılmamak için sığındığıkutsallıklardır. Oysa “ulus” kavramını kendi toplumsal bilinç kavramı olarakdoğuran Burjuva kültürü, ümmet kültürünün “kutsal” kavramını yıkma savaşımınıkazanarak egemen olmuştur. Şimdi aynı kavrama kendisi sığınmaktadır.

Daha anımsadığımızyıllar içinde Ulusal Kurtuluş Savaşı üzerine yapılan konuşmalarla “vatan milletsakarya” diye dalga geçen Türk aydını, içi boşalmış milliyetçi/ulusalcıkaraktere bürünmüş, elinde ay-yıldızlı bayrak, aynı nutukları kendisi atmayabaşlamıştır.

Oysa“bayrak”ın kültür tarihindeki gelişimi son derece pratik nedenlere dayalıdır. Türktarihinde "tuğ"lar altında toplanan bölükler daha sonra"sancak", sonra da "bayrak" altında toplanmışlardır. Toplanılacakyeri işaretlemek üzere yüksekçe bir yere asılan ve dikkat çeksin diye rüzgardadalgalanmaya bırakılma özelliği taşıyan bir bez parçasının zaman içindekutsallaştırılmasından başka bir şey değildir!

Burjuvadevrimleri sonrasında bu kutsallık bulunmaz. Söz gelimi, Fransız BurjuvaDevrimi'nde önemli olan bayrağın kendisi değil, Fransız devriminin ilkeleriolan "eşitlik", "özgürlük" ve "kardeşlik"kavramlarının simgelemesidir.

AyrıcaKutsal Bayrak kültürünü yalnız uluslar değil, Kültür Tarihinde “sonra gelen” başkaguruplar da kullanır. Komünist "Kızıl Bayrak" bunlardandır. İngilizişçi partisinin komünist döneminden kalma "Red Flag / Kızıl Bayrak"marşının geleneksel olarak hala heyecan içinde söyleniyor olması, komünistlertarafından ortaya atılmış ve bir tür kutsallık yüklenmiş olan “enternasyonel”kavramının bir küçük burjuva ideolojisi olan Sosyal Demokratlar tarafından“Sosyalist Enternasyonel” adında kullanılması ilginçtir.

Şu, neolduğunu bir türlü bilemediğimiz, kavram kargaşası içinde kalmış "Halk"kavramı Arapça "halik"ten gelir ve "yaratılmış olanlar"demektir. Aristokrat kültür döneminde “tanrı dışındaki herkes” anlamındadır. Amazamanla kademe kademe tanrı yetkileri kullanan Aristokratlar "halk"kavramını "yönetilenler" anlamıyla kullanmaya başladı ve bu kavram, “yöneticisınıftan olmayanlar”, yani “Aristokrat olmayanlar” anlamında kullanılmayabaşlanmıştır.

Günümüzdekianlamı da budur.

Dünyanınbütün "yönetilenler"i "halk"tır. Şu ülkenin halkı, buülkenin halkı diyebiliriz. Ya da zaman zaman "millet/ulus"kavramlarına yaklaştırabilir ve "Türk halkı", "Kürt halkı" olarakda kullanabiliriz. Ama "halklar" diyemeyiz. Bu kavram, uluslarınvarlığına, kuramlarına göre karşı durması gereken komünistlerin pratikte"ulusların" varlığını kabul etmelerine yarayan saptırıcı bir kavramdurumunda önüömüze sürülmüştür ve biz bunu karşıdan kapıp “işte bak ‘ulus’değil” diye ama “ulus’u anlatmak için” kullanıyor ve rahat ediyoruz. ÇünküBurjuva kültürü içinde soluk aldığımız ve burjuva kültürünün kavramı olan“ulus”u kullanmamış oluyoruz!..

Geleceğinyapısı dizge (sistem) olarak yönetilenlerin kendi kendini yönettiği gerçekdemokrasilere doğru evrilmektedir. Bu durumda da dünyada halk(yönetilenler)ınyöneteceği toplumsal örgütlenmelerin oluşacağı düşünülmeli, bunun savaşımıverilmelidir. Buna "devlet" denir mi onu bilemiyorum. Ama kesin olanbir şey var ki, bu örgütlenme bir kamu örgütlenmesi olacaktır ve"devlet" denilen şeyin Aristokrat kültürden sarkan "ali kıranbaş kesen" yetkilerini de taşımayacaktır.

Bu amaçlaözellikle ikinci paylaşım savaşından sonra ortaya çıkan ve "komünist"olma savı taşıyan devletler "halk cumhuriyeti" adını kullandılar amaaristokrat etkilerden ve "ulus-devlet" niteliğinden sıyrılamadıklarıiçin de devlet bürokrasisinin baskıcı egemenliğinden kurtulamadılar.

Kemalizm birburjuva devrimidir. Ve ümmet toplumuna karşı yapılmıştır. Bu nedenle"ulus/millet" olarak örgütlenmesi doğru ve zorunluydu. Oysa SovyetlerBirliği gibi bir örnekte de "halk/kamu" örgütlenmesi için çabagösteriliyordu. Bu yüzden Mustafa Kemal, ümmet toplumuna karşı"millet" toplumsal bilinini kullanmak zorundadır, ama toplumsalörgütlenmede, yani Cumhuriyetin yapısına yönetilenlerin egemen olmasını düşünürve kurduğu partinin adında, kültürel geliştirme örgütlenmelerinde(Halkevi) "halk" adını kullanır. Partisinin ana ilkelerine de herikisini de koyar: bu ilkelerden biri "milliyetçilik", biri de"halkçılık"tır bildiğimiz gibi.

AncakKemalist Devrim bir burjuva devrimi olduğu için "yönetilenler"anlamındaki "halk" ve "halkçılık" kavramları hiç bir zamanyerine oturamaz. Dahası dizgenin içinde yeri olmadığı için de biraz yapıştırmaolarak kalır. Çünkü burjuva toplumlarında "yönetilenler/halk" değil,sermaye sahibi burjuvaların ideolojisi yönetimdedir. Bu durumda da toplumun"yönetilenler/halk"a göre örgütlenmesi olanaklı değildir.

Ama, MustafaKemal, gelecekte "halk" kavramının toplumsal örgütlenme dizgesiiçinde mutlaka yer alacağını açık olarak görmüş ve kurduğu toplumsalörgütlenmenin içine geleceğin tohumlarını yerleştirmiştir. Bu daHerakleitos'un ünlü "akış"ının Kemalist Burjuva Devrimi'nintemellerinde bulunduğunun önemli ölçütlerinden biridir.

"Uluslarınkendi kaderlerini tayin hakkı", dünyanın bu döneminde doğru görülebilir.Yani pratik olarak bir ulusun kendi ulusal devletini kurabilmesi hakkı"nıanlatmaktadır. Doğal olarak aristokrat dönemden kalma "sahip olma"tutkularımızın da henuz kültürümüzden çıkıp yok olmadığı bir dönemdeyaşadığımız için uygulanması da öyle kolay olmamıştır. Çekler ve Slovaklargibi, Belçikalılar ve Dutch'lar gibi gelişkin sayılabilecek birkaçörnek dışında, özellikle de geri kalmış toplumlarda hiç birulus, kendi topraklarında yaşayan bir başka ulusa "haydi üzerindeyaşadığın şu toprakları al da kendi devletini onu üzerinde kur"dememiştir, diyememiştir.

Ama"akış" göz önüne alındığında çok da uzak olmayan bir dönemde"ulus/millet" kavramının ortadan kalkarak toplumsal örgütlenmelerinve kültürel yapılanmaların "ulus/millet" temeline göre değil, başkaölçütlerle oluşacağını görebilmek o denli zor olmasa gerektir. Bu durumda dayine doğal akış, ulus çatışmalarını kendiliğinden ortadan kaldıracaktır. Bununbelirtileri burjuva toplumları içinde öncü kültürel tepkilerde son elli yıliçinde baskın biçimde açıkça görülmektedir.

Hiç birtoplumsal önder, kendiliğinden "zebani" olmaz. Umduğu, hayal ettiğitoplumun oluşmadığını gördüğü sürece sertleşmek zorunda kalır. Abdülhamit'i de,Stalin'i de bunlar arasında sayabilirsin. Hayal ettiğiyle uygulanabilir olanınaynı olması gerektiğinin ayırdına varmak gerekir. O zaman sertliktenbaşlasan da yumuşamaya doğru akan bir süreç içinde bunu başarma olanağı bulmuşolursun. Bunu son yüzyıllarda yapabilmiş olan ender liderden biri de tabii kiMustafa Kemal'dir. Bütün politikaları bu doğrultuda olduğu açıkçagörülmektedir.

Hiç kuşkusuzki Stalin bir Marxist'tir. Ancak uygulamacı olarak -bana kalırsa- bir gecedetoplumunu Marxist ölçütlere göre kurabileceğini düşünmüş ve toplumunazaman tanımamış, politikalarını "akış"a, bir süreç"e göredüzenlememiştir. Yanlışı buradadır. Bu konuda dirençli ve inatçı olduğu için dekarşı çıkışları baskıyla durdurmaya çalışmıştır. Karşı kapitalist burjuvatoplumlarının da aleyhte propagandasına malzeme sağlamıştır. Ancak ikincipaylaşım savaşında Hitler'in durdurulmasına karşı Stalin yönetimindeki Sovyetinsanının dünyaya yaptığı katkı unutulur gibi değildir.

Marx veEngels kültür tarihindeki birkaç çok akıllı filozoftan biridir("biridir" diyorum çünkü felsefe tarihinde birkaç filozof, iki kişiolarak tek felsefe dizgesi oluşturmuştur, bunların en önemlisi deMarx&Engels'dir). Ütopik hiç bir kurum önermez. Yani hiç bir uygulama önerisiyoktur. Yalnızca kapitalist ekonominin, o güne değin insanlarıngöremediği-düşünemediği açılardan bakarak eleştirisini yapar, çürümenoktalarını gösterir ve yeni oluşacak toplumun hangi kanallara doğru girerekdoğru yolda akacağını burjuva/kapitalist toplumun çürüme noktalarını temelalarak gösterir. Marx, yaşadığı sürece de Avrupa komünistlerine siyasi önderlikeder. Ama bu, oldukça kısa bir süredir. Yani bütün uygulamalar daha sonrakiSovyet deneyimi ile öteki Marxist olduğu savındaki deneyimlerin uygulamalarıdır.

Bu açıdantemel düşünce olarak Marx&Engels yanılmaya olabildiğince pay bırakmamayıbaşarabilmiş filozoflardır. Gene de yanıldıkları birkaç şeyi kendileri görmüş,özeleşltirisini yaşarken yapmışlardır. Szö gelimi Marx, bunlarınönemlilerinden birini, "herşeyin ekonımik yapıya bağlı olduğu"savını, gözlem ve deneyimleri sonucunda değiştirmiş, kültürel yapının daekonomik yapıyı etkileyebileceğini -ekonomi terimleriyle- anlatmıştır.

Temelleriçok sağlam olarak da atılmış olsa akış içinde hiç bir dizge, hele uygulamayıyönetme savındaki bir dizgenin her zaman aynı kalmasına olanak yoktur. Yenideneyimler, yeni gereksemeler, uygulamadan gelen pratik sorunlar her zamançıkacak ve kuramın onları da çözmesi gerekecektir.

Bunlarıkendini Marxist olarak tanımlayan ya da tanımlamayan filozoflar çözmüşler,tamamlamışlardır, çözümleri de sürdürmektedirler. En önemlileriarasında Sartre (existentialist), Polanyi (sosyal demokrattır diyebiliriz),Mao, Marcuse sayılabilir. Marxizmin en erdemli yanlarından biri de bilimselyönteme uygun olarak dizgesini kapalı tutmamış olmasıdır. Felsefeye getirdiğien önemli yeniliklerden biri budur. Yani Marxizm, geliştirilebilen bir dizgeoluşturmuştur. Bu nedenle de tutucu bir yapıya dönüşme şansı yoktur.Uygulamadaki tutuculuklar, uygulamacıların Marxist kurama ters düştüğü ve bundadirendiği noktalarda ortaya çıkar.

Kemalizm'inde -Atatükçü geçinenlerin anlayamadığı- en önemli özelliği, Marxizm'den buileriye açık olma özelliğini almış olmasından gelmektedir.

[1]“Millet-i sadıka”, ya da “Etrak-ı bî idrak”, Kürtlereve Çingenelere karşı söylenen aşağılayıcı deyişler, deyimler, Osmanlı’da ümmettoplumundan ulus toplumuna geçiş sırasında ortaya çıkmış, “ikinci sınıf ümmet”ya da “ikinci sınıf ulus” anlamlarını birlikte taşıyan kavrayışlar üzerineoturmaktadır.

Ulusçuluk Üzerine

2012-01-27T22:42:00.000+02:00

(Yunanistan'da yaşamak zorunda bırakılmış Anadolu Mübadilleri - Video)

(Yakın bir dostuma yazdığım mesajdan alıntıdır)

Kültür Tarihi ve Sosyoloji bilimi birlikte diyorlar ki: Feodal kültürlerde varlığın dinine bağlıdır!.. Varlık savaşın da dininin varlığı içindir. Onun için fetihler yaparsın, kılıçla insanların kafasını keserken, gürzlerle insanların beynini dağıtırken “Allah Allah!..” çığlıkları atarsın. Güney Amerika yerlilerini senin için yaptıkları şölenin ortasında haince parçalayabilirsin, seninle hiç ilgisi olmasa da adamların içine kadar girip Belgrad’ı, Budapeşte’yi, İstanbul’u almayı, oralarda yaşayanların en büyük kiliselerini camiye çevirmeyi kendine hak sayarsın!..

Burjuva kültürlerinde ise varlığın ulusal kültürüne bağlıdır. Ulusal kültürün dini kültürün yerine geçmiştir. Aynı haklılıkları dinin için değil, ulusun için bulursun. Kendi ulusun için istediklerin başka ulusların sana karşı istedikleri ile aynı değildir. Bağımsızlık istersin ama başkalarının bağımsızlığına engel olursun. Sana karşı varlık savaşı verenleri acımasızca biçmeyi hak sayarsın, başkalarına karşı varlık savaşı verenleri sonuna kadar desteklersin!.. Senin ulusunda erimeyenleri çoluk çocuk demez sürersin, öldürürsün, yok etmek için her şeyi yaparsın, senin ulusal varlığına karşı aynı şeyler yapıldığında soykırımla suçlarsın... Senin ulus-devletinde yüzyıllar boyu yaşayıp gelmiş olan ama başka ulustan olanlara, ya dönüşmeleri, ya da oradan defolup gitmeleri için her türlü baskıyı yaparsın: 1937’de Dersim’de, 1942’de varlık vergisi ile, 1955’te 6-7 Eylül olayları ile, 1964’te uyruğuna göre sınır dışı ederek yapılan budur!..

Her kültürün kendine göre kutsalları vardır. Feodal kültürün “Mülk”ü, Burjuva kültüründe yerini “vatan”a bırakır. Feodal kültürünün “peygamber”i, Burjuva kültüründe artık “ulusal önder”dir. Feodal kültürde kulları yönetmek üzere tanrı ya da vekilleri tarafından görevlendirilen yöneticiler, Burjuva toplumlarında artık ulusun seçilmiş vekilleri ve onların görevlendirdiği kişilerdir.

Geçen yıl Yunanistan’a gittim. İlk kez babamın doğduğu köyü gördüm. O topraklarda buradan gitmiş olan insanları ve onların çocuklarını gördüm. Lütfen şu videomu izleyiniz: http://vimeo.com/24167326... Babamın öz teyzesinin buraya gelirken ayrıldığı kocasını -şanslıymış ki- tam onsekiz yıl sonra da olsa bulabildiğini anımsadım; kim bilir kaçının hiç bulamadan ölüp gittiğini düşündüm!.. Videoda göreceğin 100 yaşındaki Aleksandra Papadopoulu’nun videoya yazık ki giremeyen ve bizi uğurlarken “güle güle Türkiye’li çocuklarım” diye bizi uğurladığını ve benim gözlerimden şarıl şarıl yaşlar boşandığını nasıl unuturum!.. Aleksandra Papadopoulu ninenin doğduğu topraklardan gelen insanlara, bize bakan gözlerindeki ışığa bir bak, konuştuklarının arkasında bu bakışlar asıl neler söylüyor bir anlamaya çalış!.. Videonun sonunda da 10 dakika kadar orada rastladığımız bir kına gecesi var. Ona da bir bak bakalım, senden benden nasıl bir başkalıkları var?!.

Sonra 1990’lı yılların başında kendilerine komünist diyen Bulgar’ların zorla adlarını değiştirip Türkiye’ye sürgün ettikleri Bulgaristan Türklerini düşündüm. Bunlar ne biçim komünistti? Burjuva toplumsal kültüründen, milliyetçilikten onlar da kurtulamamıştı...

Verdiğimiz “insanlık savaşımı” budur. Bunlar bir daha olmasın, “insan”lar artık acı çekmesin diyedir. Hangi ulustan, hangi dinden olduğuna bakmadan “insan olan”ların bir araya geldiği ve bugünkü bütün ayırımcı uygulamaları yok etmenin savaşımıdır!.. Bütün dini ve ulusal sınırların ortadan kalkacağı bir dünyanın savaşımıdır. “İnsanlık savaşımı”dır!.. Katılmazsan geleceğin de karşısındasın... İster istemez!..

Bir ulusun üyesi gibi hisseden insan, ezen ya da ezilen ulustan olsun fark etmez, politik referanslarını ulusundan alıyorsa gericidir. İstese de istemese de... Ümmetçilikten nasıl bir farkı var?!.. İşte bunun için de yaptıkları savaşımı kutsal ulusal savaşım olarak gören Apo’cu Kürtlerin uyguladığı politikalar bana göre -Marxist kurama göre de- gerici politikalardır. Ama şu anda Türkiye devletinin onlara karşı uyguladığı politikalar da yine gerici politikalardır. Kemalist Devlet kurulduğunda anti-ümmetçi tavrıyla ilerici olan Kemalist ulusçu politikalar bugün artık başka ulusları ezerken, haklarını ellerinden alırken gerici politikalardır. Karşımda en küçük milliyetçi bir tavır gösteren herkes bana göre bugünün ticanisidir.

Tek tek insanların güvenilirliği ya da güvenilmezliği sistemi bağlamaz!.. En güvendiğimiz Mustafa Kemal’in bile özel yaşamındaki evliliğinin Fikriye ile olan ilişkisini nasıl etkilediğini, bu açıdan nasıl güvenilmez bir görüntü verdiğini sanırım biliyorsundur. (...)

Kurumlar konusunda çok haklısın. Ama bunun nedeni insana duyulan güvensizlik değil tabii. İnsana bağlı olmamak!.. Gerekli değeri vermek ama dinsel ya da dinsele yakın, “ulusal önder” bağımlılığı da geliştirmemek.

Kurumlar sorunu, geleneğin getirdikleri olmamalı. Yeni sorunların yeni çözümleri yeni kurumlar yaratabilmeli. Oluşabilecek yeni toplumların yeni ölçütleri olacak. Statik/duragan hiç bir şey kalmayacak. İnsanevladı, herşeyi akıp götüren zamana uyum sağlamayı öğrenecek. İnsanın bugünkü sorunlarının ana kaynağı milliyetçilik konusundaki direncimiz. Aynen feodallerin (dincilerin) “İstemezük!.. Şeriat İsterük!..” çığlıklarına benziyor... Benzemek bir yana kalıp aynı kalıp!.. Sorun bunu görebilmekte. Kurum!.. Evet ama “birey”e karşı “kurum”... Kokuşmuş kurumları tepip terk etmezsek “Şeriat”, “Saltanat”, “Halifelik” kurumlarını da terk etmememiz gerekecekti. Artık milliyetçilik de bunlardan biri. Kemalizmin yıktığı kurumlara ister istemez eklenecek bir kurum!.. Kemalizm müzesinde onların yanında yer alması gerekiyor. Bunun kan dökülmeden yapılabilmesi gerekiyor. Bilim, bilimsel akıl, akışı ve akışın getirdiği değişikliklere, yeniliklere uyum sağlayabilen akıldır. Mustafa Kemal’in aklı gibi... Şimdi de aynı akla ihtiyaç var. Milliyetçiliğe karşı...

Aslan Başer, kapitalizmin çöküşünü tahmin ediyor...

2011-12-19T01:34:00.000+02:00

28 Temmuz 2011'de yitirdiğimiz Aslan Başer hoca...

SON BİNYILIN EN BÜYÜK DÜŞÜNÜRÜ: KARL MARKS 1 (*)

Aslan Başer Kafaoğlu

İngiliz BBC haberleşme kurumu, BerlinDuvarı’nın yıkılışının 10. yıldönümünde, sona eren binyılın en büyükdüşünürleri hakkında bir araştırma-anket yaptı. Aylar boyu süren bu anketinsonucunu BBC 1999 yılının Ekim ayında açıkladı. Yüz binlerce katılımcının oykullandığı ankette birinciliği kazanan isim, Karl Marks idi. İkinciliği veizleyen sıraları kimlerin aldığını burada yazarak, Marks’ın bu ankettekazandığı payenin ne kadar önemli olduğunu okuyucularımıza anlatabilmekisteriz. İkinci sırayı Albert Einstein almıştı. Üçüncü ve dördüncü ise, sıraylabüyük fizik bilgini Newton ile Darwin idi. Aylarca süren dev anketin sonuçlarıböyleydi.

Aslında anket, Marksizmin gözdendüşürülmeye çok çalışıldığı bir zamanda yapılmıştı ve bu sonucun geleceğibilinseydi bu işe katiyyen girişilmezdi. Anketin yapıldığı sıralarda,sosyalizmin ve Marksizmin öldüğünü anlatan yüzlerce sözde bilimsel kitapyayımlanıyordu. Karl Marks ismi, bütün bu aleyhte kampanyaya karşın ipibirincilikle göğüslemeyi başarmıştı. Bir de şu var: Örneğin Newton’un adındanhep saygıyla söz edilir. Descartes, Einstein veya Kant ismi anılınca da öyle.Ama Marks ismi anılınca, karşıdan sayısız kötüleme, yalanlama ve hatta küfür debirlikte gelir. Marks ismi işte bu handikapları da aşmış bulunuyor. Daha dabeteri Marks ve yapıtları, Engels dışında hiçbir Marksist tarafından en doğrubiçimiyle yorumlanmış da değildir. Ama bütün bu eksik ve engellere karşın KarlMarks saygın bir ankette birinciliği kazanmıştır.

Aslında bu anket 1999’da yapılmıştır.Ama varılan sonucun doğruluğu onu sevmeyenlerce de yadırganmamıştır. Doğrusuben de bu ankete katıldım, benim sıralamamda birinci Descartes, ikinci KarlMarx idi. Konuyu İngiliz The Economist dergisi 21 Aralık tarihli özel Christmassayısında tazeledi. Aslında Marks’ın düşüncesi 1999’dan bu yana insanlarınarasında daha bir yaygınlık ve güç kazanmıştır. Bu anket şimdi yapılsa KarlMarks daha kolay kazanır.

SERBEST PİYASA EKONOMİSİNİN SONUKAÇINILMAZ

Çünkü, Karl Marks’ın serbest piyasaekonomisi üzerindeki değerlendirmeleri bugün bütün kesinliğiyle geçerlidir.Marks’a karşı serbest piyasa ekonomisinin hiç tökezlenmeden süregideceği ilerisürülüyordu. Serbest ticaret ekonomisi 1930’larda onun temel felsefesine aykırıyollar izlenerek yıkımdan kurtarılmıştı. Bu yolun “tartışılmaz ve yadsınmaz”yöntemlerini anlatan büyük ekonomist Keynes, aslında Marks’ı en iyi yorumlayanve buna göre serbest piyasa ekonomisini düzelten adamdı. Onun ana kitabı olan,kısa adıyla Genel Teori’de yazdığı son paragraf çok önemlidir.

Bu paragrafın bir yerinde büyükiktisatçı, ekonominin hedefi olan “tam istihdam”a varabilmesi için“Yatırımların Sosyalizasyonunu” tek yol olarak gösteriyordu. Böyleceyatırımlarda, kârları en çoğa çıkarmayı amaçlayan liberal ekonominin temel aksiyomuyerine yeni bir temel aksiyom giriyordu. ABD dahil serbest piyasa ekonomisifelsefelerine göre işleyen bütün ekonomiler büyük İngiliz iktisatçınınreçeteleriyle, ölümden bana göre “geçici bir süre” kurtulmuşlardı. Evet,“geçici bir süre içindi” bu kurtuluş. Keynes de böyle söylüyordu. Her ekonomikbirimin sadece kârını maksimize etmesi (en çoğa çıkarması) yetmezdi. Liberalekonominin savunduğu bir “görünmez el” de yoktu. Keynes’e göre, bunalımdankapital ekonomi kurtulmuştu ama bu geçiciydi. Sürekli Tam İstihdam (toplumunbütün işgücünün çalıştırılmasına) ve bu amaca ulaşmak için ise yatırımlarınSOSYALİZE EDİLMESİ şarttı. Bu yapılamaz ise iktisadi çöküş mukadder idi.

İlk ağızda kapitalist düzen “ölmemekiçin”, Keynes’in öğütlerinde kaldı. Savaş yıllarında özellikle ABD Keynes’inöğütlerini aynen tuttu. Sanki Amerikan ekonomisini Keynes yönetiyordu. ABD busayede II. Dünya Savaşı sonunda dünyanın diğer ekonomilerine kıyasla büyük birüstünlük sağladı. Savaş sonrası da bir süre, 1946 yılında ölen Keynes’inöğütleri tutuldu. Ama aç gözlü kapitalistler, kârlarının en çoğa çıkmasınıengelleyen Keynesçi fikirlere uyan iktidarları ayakbağı saydılar. Doludizgin vesınır tanımayan bir kârı en çoğa çıkarmayı amaçlayan ekonomik düşünce,neo-liberal düşünce bütün kapitalist dünyada adeta “norm” düşünce şeklinegeldi. Sınırsız serbest ticarete sınır getiren her düşünce, ortaçağ taassubununkâfirlik niteliğine eş nitelemelere uğradı.

KAPİTALİZM 2010’DAN SONRA YERYÜZÜNDENSİLİNECEK

Onlara bakılırsa, bu kâr düzeni sınırsızbir zaman sürecekti. Marks’ın tanısının tersine kapitalist düzen (onlar serbestpiyasa düzeni diyorlar) sınırlı bir zaman parçasında değil sonsuza kadarsürecekti. Buna kanıt olarak da ABD, AB ve Japonya ve hatta Asya Kaplanlarıadını verdikleri bazı Uzakdoğu ekonomilerindeki millî gelir istatistiklerineyansıyan yüksek gelişme hızlarını gösteriyorlardı. Onları haklı göstermeyeyarayan bu gelişmeler 1995’ten sonra değişmeye başladı. 1997’de Asya Kaplanlarıgrup halinde bir bunalım geçirdi. Bunu atlattılar mı denirken, bunalımkapitalistleştirilen Rusya’ya, arkasından Brezilya’ya, Türkiye ve Arjantin’esıçradı. Örneğin, Türkiye’de yurttaşların birey başına geliri 1990’dan bu yanaartmadı.

Ama Arjantin ve Türkiye gibiülkelerdeki gerilemede aranmasın kapitalizmin duraklaması ve gerilemesi. Bugünkapitalist övgücüler tarafından sistem gelişirken göklere çıkartılan Japonya onyıldır gerilemekte. Kapitalist yönetim ve ona akıl veren kapitalist düşünceyebelinden bağlı fikir adamları on yıldır buna bir çare bulamadılar. Bu hastalıksadece Japonya’ya özgü sanılırken, AB’nin lokomotifi Almanya ve ona sıkı sıkıyabağlı Fransa da durgunluğa girdi. Sonunda durgunluk geldi ABD ekonomisini devurdu. Kapitalist düzenin en büyük savunucuları bile artık o tatlı günlerinbittiğini kabul ediyor.

Bizim yıllardan beri Karl Marks’ınfikirlerine dayandırdığımız “Kapitalizmin 2010’dan sonra yeryüzündensilineceği” yolundaki tanı artık o kadar şaşırtıcı değil.

Aslında anlamlı olan, kapitalizminherhangi bir dış etkenle (hava koşullarının anormal değişmesi, şiddetlidepremler, vandal istilası gibi) değil fakat tam da Marks’ın çok doğru biçimdesaptadığı kapitalist düzenin ana niteliklerinin özünden dolayı yıkımagirmesidir. Marks’ın asıl büyüklüğü de buradadır. Bunu da gelecek yazıdagörelim.

SON BİNYILIN EN BÜYÜK DÜŞÜNÜRÜ: KARL MARKS 2

Aslan Başer Kafaoğlu

Mahvolduğu, düşünce tarihindensilindiği sanıldığı bir zamanda BBC tarafından yapılan bir ankette, ünlübilgin-filozof Albert Einstein’ın önünde birinciliği kazanan Karl Marx bupayeye gerçekten layık bir düşünür olarak, bugün daha da gözlerde büyümektedir.Bunu anlamak için 2002 yılında dünya ekonomisinde neoliberal denilen, aslındaFransız Marksistlerin 1950’den sonra koydukları isimle “devletle bütünleşmişkapitalist” ekonomilerin, 1995’ten ve özellikle 1999’dan bu yana geçirdiklerisüper krize bir göz atmak yeter.

1999’dan bu yana bizim kısacakapitalist ekonomiler dediğimiz ve girişim kârını en çoğa çıkarmayı amaçlayan(kâr maksimizasyonunu hedefleyen) blokların içine girdikleri duruma bir gözatmak yeterlidir. İsterseniz bu ülkeleri üç bölümde ele alarak inceleyelim. İlkirdelemeye başlayacağımız ülke Japonya. Bu ülke 1950’den 1995’e kadar olanzaman parçasında kapitalizmin “yıldız ülkesi” sayılıyordu. Yıllık yüzde 7’denaşağı düşmeyen büyüme hızı, yıllar geçtikçe artan mal ve hizmet ihracatı vesıfır sayılabilecek işsizlik sayısı ve oranıyla Japonya’ya imrenmemek mümkündeğildi. Hemen bütün dünya ülkeleri dış ticaretlerinde açık verirken, sadeceJaponya ve onun yanında Almanya bu açıkları karşılıyordu. Birçok ekonomist buhızlı ve güvenli gelişmenin sırrını açıklamak için teori üzerine teorigeliştiriyordu. Japon sermayesi yatırımlarında ülke sınırlarını aşmış, dünyanınbaşka yerlerinde yatırımlarda bulunmaktaydı.

Örneğin Amerika’nın en büyük otomobilüretim firmalarından hisse senedi alıyorlar, dünyanın en büyük alışverişmerkezi olan New York’taki Rockfeller Center’ın tapusunu adlarına çeviriyorlardı.İşte bu derece büyüyen efsunlu dev, 1995’ten sonra ilk önce banker ve bankaiflasları ile sarsıldı. “Canım nasıl olsa kurtulur” dilek ve tanıları dasökmedi, o yıllardan bu yana her yıl küçülüyor, büyüme hep negatifte. 2003’tebinde 5 oranında küçüleceği, iyimser tahminlerde belirtiliyor. Yıllardan beriülkeye gelen hükümetler neoliberalizmin reçetelerini yazıp uyguluyorlar. Amaüfürükçü nefesi kadar bile çare olamıyor bu reçeteler. On yıla yaklaşan buduraklama ve gerileme iki bakımdan önemli. Birincisi neoliberal reçetelerle buyönteme göre işleyen ekonomilerin tekerlerine taş gelemeyeceği, büyümenin zamanzaman yavaşlasa da bu ülkelerde sonsuza kadar süreceği yolunda son dereceitibarlı ekonomistlerin, enstitülerin uydurduğu masallar kamuoyunda etkisiniyitirdi. İkincisi ve daha önemlisi, aslında Japon ekonomik bunalımı; Japonyaekonomisi açısından çareler bulundukça kapitalist ekonominin en büyüğü (ülke veönem olarak) yıkıma gideceğinin açıkça görülüyor olması. Çünkü, Japonya’da onyıl süren bunalım üretilen ürünlere ülke içinde pazar bulunmayışı sonucu.Aslında bu hastalığa Japonya açısından çare var. Japonya yapacağı birdevelüasyonla buna karşı çıkabilir. Yapılacak bu develüasyonla, stok fazlasıerir ve yeniden üretim artışı sağlanabilir. Ancak bu develüasyon, Japonya ileaynı tip malları ihraç eden ABD ekonomisini esaslı biçimde yaralar. Bu isezaten dış ticaretinde yılda 500 milyar dolar açık veren ABD milli ekonomisinihatta belki de çökertebilir. Örneğin bir Japon yeni develüasyonundan sonra ABDdışarıya belki de bir tek otomobil satamaz. ABD’nin ekonomik yapısını bilenlerbunun ABD için ne anlama geleceğini çok iyi değerlendirebilir. En iyideğerlendirenlerden birisi ise zamanın ABD Cumhurbaşkanı Clinton olmuştur.Clinton bir yıl içinde sadece kendisi Japonya’ya üç defa (ABD tarihinde hiçbirzaman Amerikan Cumhurbaşkanı bir ülkeye aynı yıl içinde üç ziyarettebulunmamıştır) giderek, ilaç olarak ilk akla gelebilecek olan Japon parasınındevalüe edilmemesi yolunda ağır baskıda bulunmuştur. Basketteki deyimle,uygulanan bu “tam saha pres” sonucu Japon yöneticiler bu yolu adeta kafalarınınen ulaşılmaz yerine gömmek zorunda kalmışlardır. Ancak Japon ekonomisindeki bukriz sürüyor; doğal ki, saatli bir bomba gibi Japon Yeni devalüasyonu tehlikeside. Japon krizi böyle sürerse bu ülke “ölmemek için öldür” formülünü her zamanuygulayabilir. Diyelim ki bunu yapmadı. Krizden asla kurtulamaz. Kapitalistdünyanın bu dört trilyon dolarlık milli geliriyle ikinci sırayı tutan ülkesionarılamaz bir dertle hastadır.

Amerikan ekonomisinin tek derdi buolası saatli bomba patlaması da değildir. Bu kapitalist blokun başı ayrıcakendi yapısından gelen dertler sonucu ölümcül biçimde zayıflama sürecinegirmiştir. Borsalarda hisse senetleri hızla düşmektedir. Bir yatırımcı 1999’da1000 dolara alabileceği bir hisse senedini bugün ABD borsalarında sadece 300dolara satın alabilir. Aslında Amerikan iş dünyası mal alım satımlarından doğalnakit fazlasını artık yatırımlara değil borç faiz ve taksitlerine yatırarakayakta kalabiliyor. ABD’de firma kârlarının (daha doğru deyimle nakitfazlasının) yüzde 15’i ABD içinden ve dışından alınmış borç faizlerine gidiyor.Yani ortalama olarak yüzde 15 “finansman giderleri dışındaki kâr” ancak borçfaiz ve taksitlerini ödemeye yetiyor. Artık ABD ekonomisinin yürütücülüğü,Shumpeter’in göklere çıkardığı girişim sahibinden para sahibine geçmiştir.Marx’ın Kapital’inin 3. cildindeki “Faiz Getiren Sermaye”nin tefeci faizcileri,dünya ekonomisinin dizginlerini ellerine geçirmişlerdir. 1990’larda ABD ekonomibasınının güvendiği bağımlı veya bağımsız yatırımcının borsalardan hisse senedive tahvil alarak ekonomiyi beslemesi mekanizması ise son yıllarda çöküşhalindedir. Borsalardan ekonomik girişimcilere akan fonlar 1999’da üç birim isebugün bu bir birime düşmüştür. Yine 1990’larda sistemin kurtarıcısı olacağıdüşünülen şirket birleşme ve evliliklerinin de yıldızı sönmüştür. 2000 yılında3,5 trilyonu bulan bu çeşit birleşme ve evliliklerin hacmi 1 trilyon dolarcivarına düşmüştür. Amerikalılar da tıpkı Japonlar gibi bu kötü gidişe karşıneoliberal ekonominin örgütlediği çeşitli reçeteleriyle karşı çıktılar.Faizleri yüzde 6’dan yüzde 1’e kadar indirdiler (Japonlar sıfıra indirmişlerdi)olmadı. Nüfuzlarının geçtiği ülkelere baskı yapıp gümrüklerini indirttiler,olmadı. Fakir ve hastalara yardımları azaltmak istediler, yapamadılar. Tarımkesimine verilen kamu desteğini azaltmak istediler, yapamadılar. (Dikkat edinkendi halklarına kabul ettiremedikleri sömürü ve fakirleştirmeyi bizim gibiülkelere dayatarak kabul ettirdiler.)

Amerikan ekonomisi gün geçtikçeyaşaması için esas olan şeyleri artan bir hızla yitiriyor. Neleri yitirdiğinive ne yapsa kurtulamayacağını gelecek yazıda göreceğiz.

SON BİNYILIN EN BÜYÜK DÜŞÜNÜRÜ: KARL MARKS 3

Aslan Başer Kafaoğlu

ABD ekonomisi, özellikle 2000 yılındanbu yana dışarıdan gözlenen bütün parlaklığını yitirmiştir. Artık borsalardaeskiden dışarıdaki yatırımcılara pek parlak gelen durumu yok.

ABD EKONOMİSİ GELECEĞİNİ YEDİ

1999’dan bu yana gerek eski ekonomifirmalarının hisse senetlerinin kote bulunduğu Dow Jones endeksi ve gerekse onyıldır roket gibi atılımlar kaydeden yeni ekonomi (bilgisayar ve iletişim)firmalarının hisse senetlerinin yer aldığı Nasdaque endekslerinde hızlıdüşüşler görülmekte ve bu düşüşler artık kaçınılmaz sayılmaktadır. ABDekonomisinin hızlı yıllarında o hayranlıkla seyredilen yükselişlerde aslındageleceğini yediği artık iyice anlaşılıyor. O dönemde ABD firmalarıbilançolarını şişirmişler, olduğundan çok daha kârlı göstermiş, Yeminli Denetimfirmaları da bu toplu sahteciliği onaylamışlardır. Bu sahte yüksek kârlılığaaldanan dış yatırımcılar (özellikle Avrupalı ve Japon), ellerindeki fonlarıAmerika’nın şişirilmiş (teknik deyimle “köpüklü”) menkul kıymet borsalarındanaslında zararlı, hatta borca batıklığı sahtecilikle gizlenmiş Amerikanşirketlerine yatırmışlardır. Yutturmaca yollarla dış ülkelerden fon sağlanmasıbir yandan borca batık firmaları kısa sürede iflastan kurtarırken, öte yandanfirma kârlarının sadece borç faizlerini ödemeye yeterli düzeye düşürmüştür.

SONU GETİREN DARALMA

İşte 80’li ve 90’lı yıllardageleceklerini yiyerek sürdürdükleri bu ballı dönem onları sahtekârlıklarınmeydana çıkmasıyla birden bire sonuna getirmiştir. Marx’ın saptadığı gibi,Amerikan firmaları kapitalist üretimin en önemli koşulu olan yatırımlarıartırabilme yetilerini yitirmişlerdir. Ayrıca borçla harçla yürüttükleriçalışmalarında rakipleriyle yarışamaz bir üretim yapısı içine düştüler. Böylecepazar kaybına uğradılar. Dış ticarette ABD gitgide açık rekorları kırdı. Buaçıklar gitgide büyümekte, yani özel firmaların dayanılmaz borç yükünü daha daartırıyor. Böylece ABD firmalarının açmazı daha da çetinleşiyor. Geçmiş yıllardabunu karşılamak için başvurulan kaynaklar gitgide kuruyor. Örneğin 1999’dafirmalar hisse senedi çıkartarak önemli dış kaynak sağlayıp, bunları borçödemede kullanabilirken, 2002 yılında yurtiçinden bu yolla elde edilenkaynaklar üçte bir düzeyine düşecek kadar eksilmiştir.

Doğal ki ABD ekonomisi daraldıkça,zaten bitik durumdaki Japon ekonomisi yanında eski performansını yitirenkapitalist ekonominin üçüncü ayağı Batı Avrupa ekonomilerinin de sallanmasınayol açmaktadır.

KAPİTALİST EKONOMİYE İNANÇ ZAYIFLIYOR

Kısaca, kapitalist ekonominin kendinikurtarmak için girdiği çeşitli yollar ve aldatmacalar da kurtuluşa yetmiyor.Daha da önde gelen bir gözlem, kapitalist dünyanın içinde bulunanların serbestpiyasa dedikleri bu düzene inançlarını yitirmiş olmasıdır. Kapitalist ülkelermedyasında ve sokaktaki adamın kafasında kapitalist ekonomi hakkında eski güventamamen silinmese bile son derece zayıflamıştır. Kapitalist ekonomi için bitmeztükenmez kaynak oluşturacağına inanılan borsa ve banka sistemleri çöküyor.

1980’lerde ve hele 1990’larda artıkMarks’ın düşüncesinin çöktüğü yolunda sayısız yazı ve kitap yazıldı. Karşıdasosyalist bir hasım ekonomisi kalmayan kapitalizm için sonsuza kadar sürecekbir yol açıldığı yazılmaya başladı. Ama bütün bu tanı ve yayınlar, Marx’ınkapitalizmin bir zaman parçasının ekonomik sistemi olduğu ve koşullaroluştuğunda yıkılacağı yolundaki öngörüsünün gelişmesini önleyemedi.

KAPİTALİZMİN YIKILIŞI MARKS’INÖNGÖRDÜĞÜ ÇİZGİDE

Kapitalist ekonominin son sığındığıteori sayılan neo-liberal öğretinin yazdığı reçeteler onu artık kurtaramıyor.Bunu Marks daha 19. yüzyıl sonlarına gelinmeden matematik bir kesinliklebelirlemişti. Kapitalizmin yıkılışı tam da Marks’ın öngördüğü çizgi üzerindeoluştu. Kapitalin artışı, kapitalizmin yönlendirici ana çizgi olması hepgörüldü. Marks, işletmelere konan kapital artarken, sabit kapitalin “mütedavil”denilen ve büyük kısmı işçi ücretlerine giden kısımdan çok daha hızlıbüyüyeceğini kanıtlamıştı. İşte bu temel eğilim, kapitalizmi üretime pazar bulamamariskiyle karşı karşıya bırakacaktı. Üretim olanaklarının, pazar olanaklarınınçok üstünde artışı kapitalizmi yıkım yoluna götürdü.

Kapitalizm, bunalımı aşmak için yapayyollarla (reklamları artırma, enflasyon, kredi kartları, küreselleşmezorlamaları, daha önceleri silah harcamaları ve tütün-uyuşturucu gibi mallarınsatışını artırarak pazarı genişletme) ve üretimin dışındaki mekanizmalarlainsanlığa karşı yöntemlere başvurmaktan çekinmedi. Böylece ömrünü uzatankapitalizmi artık hiçbir önlem kurtaramaz.

______________________________________

(*) Bu yazı 3 bölüm olarak aydınlık dergisinde, 2004 ya da 2005'in kış aylarında, Hoca'nın ölümü üzerine de Bilim ve Gelecek Dergisi'nin Eylül 2011 sayısında yeniden, yayınlanmıştır.

Anti-emperyalizm ve Arap Baharı üzerine...

2011-10-29T02:30:00.002+03:00

20.yüzyılda Anti-Emperyalizm deyince...

ANTİ-EMPERYALİST OLMAK, DİKTATÖRLERDEN YANA OLMAK ANLAMINA MIGELMELİDİR?
(Emeğiyle geçinenler, bir kez daha tongaya düşmek zorundamıdır?)

Libya ve Arap baharı denen olayları doğru görmek gerekiyor.Kapitalizme (yani burjuva kültürüne) geçiş sürecinde Feodal kültürlerden sonradini gerekçeleri kalmamış olan yönetenler, baskı ile yönetimlerini sürdürmeyebaşladılar. Bu da diktatörlükleri doğurdu. Müslüman ülkelerin hemen bütünü, busüreci yaşıyordu. Sermaye kendi çıkarı doğrultusunda bu diktatörlükleridestekliyordu.

Ancak dünyada Burjuva kültürü bir yandan küreselleşme akımlarıile ekonomik bakımdan bütün dünyayı sararken, bunun karşıtı olan hümanizmkültürünü de ister istemez geliştiriyordu. Doğal sonucu olarak diktatörlerleyönettikleri halk arasındaki gerilim de büyüyordu. Tunus'daki kıvılcımladiktatörlerle yönetilenler arasındaki patlama ortaya çıkkınca sermaye, herzaman olduğu gibi saf değiştirdi ve denetimi elinden kaçırmamak için görünürdeyönetilenlerden yana geçti. Türkiye de bu nedenle saf değiştirdi.

Bu durumda Demokrat ve devrimci güçler diktatörlerden yana birtavır içinde olmamalıdır. Tarihsel akış, bu ülkeleri liberalizme veküreselleşmeye doğru sürüklemektedir. Akışı görmek ve onun karşısında direnmeyanlışına bir kez daha düşmek yerine bu sürecin en hızlı biçimde aşılması içinpolitikalar geliştirmek doğru olur. Yani bu ülkelerin içindeki devrimci,demokrat, hümanist güçlerle güçbirliği yaparak kendi ülkelerimizdekideneyimlerden onların da yararlanmasını sağlamak ve sermayeye karşı savaşımdaortaklıklar oluşturmak gerekmektedir. Bunun için özellikle örgütlüyapılanmalara gerek vardır. Bizim gibi burjuva demokrasisini oluşturmaktaaz-çok yol almış ülkelerin ilericilerinin sermaye karşısında, kendi içindençıkan "insan hakları", "gerçek demokrasi", "bireyözgürlüğü", "doğa koruma" gibi savaşımlarda etkin, dahasıyönetici olması doğru politika olur. Bu politikaları geliştiri ve uygularken deburjuva demokrasilerinin daha ileri aşamalarında olan ülkelerdeki demokratgüçlerle diktatörlükten yeni kurtulmakta olan ülkelerin demokrat güçlerininyanında yer almak ve onlarla birlikte davranmak, sermayeye karşı diktatörlerdenyana davranma yanlışından da bizi kurtaracaktır.

Bizim bu durumda yapmamız gereken diktatörlerden yana olmakdeğil, her ikisinin de aynı bokun soyu olduğunu ortaya çıkarmak, her ikisinekarşı da ileri demokrasiden yana tavır içinde olmaktır. Bizim için ülkelerin içişleri - dış işleri ayırımı yoktur. Ulusal sınırlar, sermaye sınıfının kendisermayesi için ortadan kaldırdığı, ama emek için sanal olarak kaskatı yerindetuttuğu yapay ayırımlardır. Bizim politikalarımız İspanya İç savaşında yarımbıraktığımız yerden emeğiyle geçinenlerin politikalarını sürdürmektir.("İşçinin yurdu yoktur" K.Marx...)

İnsanlığınhangi yollardan geçeceğini sezmeye çalışmak ve bu yolda olup olmadığına görebir hareketi yargılayıp doğru olup olmadığına bakmak ve bu arada kendi yerininneresi olması gerektiğini saptamak gerekiyor tabii.

“Arap baharı”denen "şey" için asıl yapmamız gereken kendi yerimizin neresiolduğunu, nereden bakarsak “doğru” olacağını saptamak... Tongaya düşüpsürüklenmemek için ayaklarımızı basacağımız (düşüncemizi oturtacağımız) sağlambir yere gerek var.

HerkesMustafa Kemal değil. Ümmet toplumundan sonra eline geçirdiği devletidemokrasiye doğru yönlendirmiyor. Kendi özel zenginliği için kendi elindetutuyor. Bunu da doğal akışı kesmeğe çalışarak yapıyor. İşte buna diktatörlükdeniyor. Gerçek ümmet toplumları Osmanlı, Çarlık Rusyası vb, doğal akışın dahaiçinde bile görünebilir. Çünkü onların kendine göre kul kültürü içinde kendincetutarlı olan değerleri var. Oysa kul kültürünü yıkıp yerine kendi babasınınçiftliği gibi diktatörlükler kurmak için doğal akışı kesmeye çalışanların hiçbir değerleri yok!.. Lenin’in ve Mustafa Kemal’in farkı ise akışın önünükesmemiş olmalarında... Yani toplumu yeni bir toplumun doğal değerlerine doğruyönlendirmiş olmalarında. Bu değer Mustafa Kemal için “birey kültürü”, yaniburjuva toplumuna yöneliş, Lenin için Proleter kültürün değerleriydi. BuradaMustafa Kemal’in daha da gerçekçi kılansa, belirli ve daha önceden denenmişolan değerlere yönlendirmesi... Lenin, belki günümüz için daha doğru, ama henuzkurulmamış olan bir değerler sistemine yönlendirmeye çalışıyor. Kısa yaşamındakurduğu sistem, Stalin sertliğine (bir tür diktatörlük) dönüşüyor tabii...

Şah Pehlevi,Kıral Suud, Saddam Hüseyin, Enver Sedat, Kaddafi, kimi zaman kıral gibi, şahgibi ünvanları da kullansa, artık ümmet toplumlarının değerlerini değil,burjuva “birey toplumu”nun ekonomik yapısını, dolayısıyla değerlerini taşıyan,kapitalistleşmekte olan toplumlar. Ama başlarındaki diktatörler liberaldeğerlere izin vermeyi çıkarlarına uygun görmüyor. Çünkü bu durumda toplumundemokrasiyi de zorlayacak olmasından korkuyorlar. Ve bir takım önlemler alıyorlar.Kendilerini seçtirip Cumhurbaşkanı gibi sıfatlara kavuşuyor (ya da kavuştuğunugösteriyor) ya da Kaddafi’nin yaptığı gibi elde ettiği çıkarlardan kimi zamanönemlice bir bölümünü halka dağıtarak kendilerine yandaş ediniyorlar. Amadikkat edersek ne denli besliyor olurlarsa olsunlar, kendilerini korumayıdüşündükleri silahli gücü, kendi devletlerinin içinden (yani kendi kişiselrejimlerinden etkilenenlerden) değil, dışarıdan getirdikleri paralı askerlerdenoluşturuyorlar.

Ama ne olursaolsun, en küçük bir suyun önünü koca koca barajlarla bile tamamen kesemeyeceğingibi (en küçük bir su bile en büyük barajla önünü kesersen, gün gelir,patlatır), bu toplumlar da akıştan ister istemez etkileniyorlar vebaşkaldırmaya başlıyorlar. İşte tam bu aşamada ya İran’da olduğu gibi, ümmettoplumunu hortlatmaya çalışanlar, ya da Kapitalist toplumlar devreye giriyor vediktatörlükleri devirmeye çalışanlara ya destek veriyor, ya da doğrudankendileri devreye girip diktatörleri deviriyor. Ama diktatörlükleri ümmettoplumlarına geri döndürmek isteyenlerle kapitalizme dönüştürmek isteyenler,akış içindeki doğal konumları gereği, birbirine düşman. O yüzden deçatışıyorlar (Amerika-İran zıtlaşması). Tabii aslında Kendilerini ümmet toplumusayanlar (ya da saydıranlar) da artık liberal değerlerle yaşamak zorunda,soludukları hava (ekonomik yapı) bu, başka şansları yok... Kimisi İran gibikapitalist dünya ile zıtlaşarak, kimisi Suudi Arabistan gibi uzlaşarak kendidiktatörlüklerini sürdürmek zorunda kalıyorlar.

“Biz”, bütündünyanın “emeğiyle geçinenleri”, asıl sorumuz şudur: “Biz nerede olmalıyız?”Önce “dünya görüşü”müze bakacağız. Nasıl bir dünyaya doğru gittiğimizi bilimselyollarla, doğru tahmin etmeye çalışacağız. http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/sosyal-snflar-kltrler-ak-kuram-ve.html ...

Herkeskarşısındakini kötülemeğe, bizi kendinden yana çekmeye, çalışacak... Gücümüzburada... Kimse bizsiz davranamayacak!.. Biz, kendi bulunduğumuz yerden, ama mutlakakendi yerimizden, kendi değerlerimizle düşünmeyi öğreneceğiz.

Böyle bakıncadiktatörlerin de, bu diktatörlerin zenginliklerini elde etme savaşımına girmişolan kapitalist (artık global sermaye) dünyanın da bizim onaylayabileceğimiz yerdeolmadıklarını görmek zor değil. Neden birinin ötekine karşı söylediklerinintuzağına düşelim ki? Kapitalistlerin ölçütleriyle düşünmek (Açık Radyo, Tarafgazetesi vb.. - liberallerin çizgisi) bizi liberal, yetkin, ama duragan birdünyaya yönlendiriyor, Diktatörlerin ölçütleriyle düşünmek ise şiddettoplumlarına... Ve her ikisi de kan dökülmesine...

Peki de herikisini de karşımıza almakta ne gibi bir sakınca var? Yeni ve kan görmekistemeyen bir dünyadan yana olmakta?.. Her iki duragan düşünce biçimi de, çokbildiğimiz, bizi “akla kara” gibi birinden yana olmazsak ötekine düşmeklekorkutmaya çalışıyor. Bizim kendi başımıza bir aklımız yok mu? Kendi tavrımızıbelirleyemeyecek, kendi dünyamızı kuramayacak mıyız? Bunun için örgütlerimizioluşturamayacak mıyız? Bu yeni bir değerler sistemi, duragan (statik) her şeyireddetmek olamayacak mı?

İdeal toplumu, statik toplum olarak algılayan bütün yapılara ve yapılanmalara karşı dinamik değerlerimizi oluşturmak zorundayız. Statik düşünmeye koşullanmış akılla bunu yapmak kolay değil, buna zorunluyuz. Ne yapıp yapıp bütün statik değerlerin, özlemlerin, cennetlerin, yapılanmaların önünü kesmek zorundayız. Başka çıkarımız yok gibi görünüyor! “Dünyanın en küçük suyu, sürekli aktığında, bir gün mutlaka önünü kesecek olan en güçlü barajı yıkar geçer!..”bunu unutmamak gerekiyor!..

Sınıfsal kültür ve Devrim ilişkisi üzerine...

2011-09-22T07:30:00.000+03:00

“Liberty leading the People”
EUGÈNE DELACROIX
1830
oil on canvas, 260- 325 cm. - Paris , Louvre.

Dünya bir sınıfın egemenliğinden bir sonraki sınıf egemenliğine geçerken, iktidar el değiştirmeden önce oldukça uzun sürelerle kültür değişimleri yaşamaktadır. ABD'de 1776 ve Fransa'da 1789 yıllarında Burjuvalar ilk kez devlet egemenliğini ele geçirmeden önce Avrupa'da (Doğu'da çok daha erken, Hallac-ı Mansur ile 9.yy'da), 1215 yılında İngiltere'de soyluların kırala baskıyla imzalattığı Magna Carta Libertatum (Büyük Özgürlük Bildirgesi) adında geçen "libertatum/özgürlük" kavramı, Soyluların kültüründe yoktur. Soylu (Aristokrat/Feodal) kültür bir kul kültürüdür. Kırallar, İmparatorlar, Çarlar, Sultanlar bile tanrının kulu olarak özgür değildir. "Özgürlük" kavramı burjuva kültürünün doğmakta olduğunu gösterir. Magna Carta'nın ardından yine 13. yy'da, 1250'li yıllarda, soylular İngiltere'de, sonradan Lordlar Kamarası olacak dünyadaki ilk meclisi kurar. Buna karşı 1290'lı yılların ortalarında Kıral, kendisini destekleyen, ama soylu olmayanlardan oluşan ve yine dünyada ilk kez anti aristokrat diyebileceğimiz ikinci meclisi, halk meclisini kurar. Bu meclis de sonradan Avam Kamarası'na dönüşecektir. (Anadolu'daki durum için bkz: http://omer-tuncer.blogspot.com/search?updated-max=2007-11-03T13%3A42%3A00%2B02%3A00)

13.yy ardından Avrupa'da yine"kul" olmayı reddeden, kul olmaya karşı çıkan, "birey" üzerine kurulan birçok kültürhareketi yaşanacaktır. Bunların en önemlileri Renaissance (yeniden Doğuş) vedinde Reform hareketleridir. Felsefe'de yine birey üzerine kurulu akımlargelişecek, Descartes gibi, Spinoza gibi dinlerini reddetmeyenler bilemetafiziklerinin içinde matematiğin yöntemini uygulayarak insan (birey) aklınıyerleştirmeye çalışarak Rationalism (akılcılık) akımını oluşturacaktır. Hele1700'lü yılların (18.yy) başında ortaya çıkacak ve insan aklının doğumdanönceden hiç bir bilgi getirmediği (boş levha/tabula rasa) düşüncesi üzerine kurulu olanDeneycilik (Ampirism), öncüleri (David Hume, John Locke) içinde aynı zamandaİdealizm'in en büyük filozofu sayılacak olan piskopos Berkeley bilebulunabilecektir.

Tarihte yeni bir sınıfın egemenolduğu hareketlere bakarsak, Devrim'i yalnızca iktidarın ele geçirilmesi olmadığını görürüz. Burjuva Devrimi sürecine bakarak toplumsalgereksemelerin başlamasından sonra kültürel hazırlıkların yüzyıllar öncesindenbaşlaması gerektiği görülüyor. İşçi sınıfının devrimi için Sovyet deneyimininbaşarısızlığı doğaldır. Çünkü kültürel ortam henuz hazır değildir. Aynı şey ilkkuruluşlarında Ankara ve Osmanlı devletlerinin başına da gelir. 1265'teAnkara'da kurulan başarısız Ahi devletini Paris Komününe, kuruluşundakianti-Aristokrat yapıya karşın başarılı olamayan ve 1. Murat'tan Yavuz SultanSelim dönemine değin çok sıkı bir karşı-devrim yaşayan (bkz: aynı yazı)Osmanlı'yı da devrim kalıbı (formel yapısı) açısından, kaba çizgileriyle Sovyet deneyimine benzetebiliriz.Başarılı Burjuva Devriminin ortaya çıkabilmesi, burjuva toplumunun oluşması için yüzyıllar gerekmiştir.

Devrimcinn görevi,sürecin hızlanması için kültürel alt yapıyı da ihmal etmeden hazırlanmasınadestek olmaktır. Bu bağlamda yapılacak çok şey var. Önce kuramı ihmal etmedenuygulamada, oluşturacağımız politikaların kuramımıza ne denli uygun olduğunu kesinlikle denetlemek zorundayız. Uygulamadan alınacak sonuçlara göre, kuram sürekli olarak yenilenmelidir (feedback). Savaşım verilecek noktalar devrim süreci gözetilerekseçilmelidir (kaba hatlarıyla da olsa Burjuva devriminin formel yapısı devrim sürecini kavramak açısından iyi bir örnek oluşturur).Sermaye düzeninin kendi içindeki zıtlıklar (insan hakları v.b.) sürekli göz altındatutulmalı ve politik öncülük ele geçirilerek sermaye düzeninin çürüme noktalarıgenişletilmeli, bu tutum üzerinde politika geliştirilmelidir. Devrimci siyasal örgütlenmeler iktidara uzun bir sürede yürüneceğini bilmek zorudnadır. Bu durumda kendi kuracakları sosyal yapının ayrıntılarını bilmedikleri bir dönemde iktidara gelmek için savaşım vermek yerine, doğru muhalefet yolunu seçmelidir. Bu da karşısına devrim stratejisiyle çıkılan sınıf iktidarının çözemeyeceği iç zıtlıklarının yakalanıp bunların üzerine gidilesi ve bu noktalarından çürütülmesi ile olanaklıdır.

Sorun, devrimlerin yalnızca bir sınıfın değil, bütün insanlığın ürünü olmasıgerekmesinden geliyor. Komünist Devrim'in olması için yalnızcaİşçi sınıfının gücünün gerekli olduğunu sanıyoruz!... Devrimi oluşturabilmek için bütün insanlığın, geleceği kurma cesaretini gösterebilecek (aydın) olan herkesin çabasına gerek vardır. Toplumlarda geleceğe yönelik değişim gereksemeleri tek bir sınıfa yönelik gereksemeler değildir. Egemen sınıflar da süreç içinde çatlar ve bir bölümü geleceğe yönelik gereksemeler içine girer. Böylece sınıf içi zıtlıklar ortaya çıkar. Burjuva devrim sürecini Aristokratlarınbaşlattığını, dahası bir süre götürdüğünü, Marx'ın değilse de Engels'in birİngiliz Aristokratı olduğunu unutuyor gibiyiz.

Devrimler, sınıf gereksemeleriüzerinden doğar, doğrudur. Ama o sınıf insanının savaşımda başarılıolamamasının devrimi engelleyeceği yanılgısına da düşülmemelidir. Evrenselakış, toplumsal gereksemeler, önce kültürü, ardından da sosyal ortamı olmasıgereken yere doğru sürekli hareket ettirmektedir. Burada devrimcinin görevi busürecin yürütülmesinde görev almak ve olabildiğince hızlandırmaktır. Toplumun,gitmesi gereken yöne doğru akış içinde olduğunu görüyoruz.Çıkarları doğrultusunda buna engel olmak isteyenler olacağı gibi, geleceğinbelirsizliğinden içgüdüsel olarak korktukları için, Kemalistler gibi, eskinin"daha iyiydi", "yeterince olgunlaşmadıydı"sına kapılıpiçtenlikle akışı durdurmak, henuz olgunlaşamadığına inandıkları bir önceki sosyalortama dönmek isteyecekler de olacaktır. Üstelik bu açık sağ nitelikli tutumu eskidevrimciliklerinden kalma bir inançla "devrimcilik" de sanacaklardır.Oysa toplum ve kültür akmaktadır ve artık "devrimcilik" onlarınbıraktığı yerde değildir. Bu anlamda "istemezük"çülerle aynı çizgideolduklarının ayırdına varamayacaklardır.

Bu bağlamda, Kemalist ulusçuluk da içinde olmaküzere her türlü milliyetçiliğin, dahası kırıntısının bile bugünün evrenindeinsanı tutuculuğa düşüreceğini artık görmemiz gerekir. Ulusçuluk ümmet toplumlarına karşı ilerici konumdadır. Ümmet toplumlarının ortadan kalkması ile de ilerici niteliğini yitirmiştir. Hele bundan sonra başka uluslar üzerine egemenlik kurma politikaları uygulaması durumunda iyice gerici konuma düşmektedir. Doğal olarak ezilmek istenen ulusun ulusal başkaldırı savaşımı da aynı ortamda, yani "onların çöplüğünde, yapılmış olmaktadır. Bu tutum anlaşılabilir. Ama devrimcilik savı taşımadığı sürece... Yani ulusçuların aynı zamanda devrimci olduğu zamanlar geçmiştir. O devrim Burjuva devrimiydi. Şimdi artık burjuva sınıfı egemen sınıftır ve ulusçu yapı da onun üst yapısıdır. Günümüz dünyasında hem ulusçu hem derimci olunmaz, olunamaz!.. (Bkz: http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/sosyal-snflar-kltrler-ak-kuram-ve.html)

Bubağlamda bu ülkede devleti ellerinde tutan, egemen Türk ulusçularının olduğukadar kendilerini savunma durumunda olan Kürt ulusçuları da aynı tuzağıniçindedir. Bugün artık,savunma durumunda (Kemalist deyimle "mazlum") olsun olmasın bütünulusçulukların tutuculukla özdeş olduğunu, dahası Marx'ın deyişiyle"insanlığın afyonu" olduğunu, dinin yerinde geçtiğiniivedilikle anlamamız, politikalarımızı bu tutum üzerine kurmamız gerekiyor.

"Devrim" kavramının yozlaştırılması üzerine...

2011-06-11T08:03:00.002+03:00

Arap dünyasında baskıcı rejimlere başkaldırılar

ve…

“Devrim” kavramının yozlaştırılması üzerine…(1)

“Gerçek nerede bir yerde?!.”

Nedir bu “devrim”? Çarşıdan alınır mı pazarda satılır mı? Üstünkörü herhalk hareketi “devrim” midir?

Herkesin ağzında bir “devrim”, bir “devrim”!..

“Tunus Devrimi”

“Mısır Devrimi”

“Libya Devrimi”

Yemen’de, Suriye’de, Ürdün’de de “devrim” sırada…

Ardından bakarsın İran’da da bir “devrim” gelebilir!..

Alla alla… Zaten daha birkaç on yıl önce İran’da bir “devrim” olmamışmıydı?!.

Anlaşılan, “iyi saatte olsunlar” yine bir şeyler karıştırıyor!

3 Nisan ve 10 Nisan 2011 Pazar günleri, NTV kanalında üç kocaman kültüradamı, Murat Belge, Gündüz Vassaf ve Şeref Mardin “devrim” kavramını ikişerdendört saat tartıştı mı, yoksa birlikte mi düşündüler; aradılar taradılar, “devrim”inne olduğunu bir türlü bulamadılar.

Alla alla…

Özellikle biri ünlü altmışsekiz kuşağının hemen ardından Türkiyelidevrimcilerden bir bölümü için kuramsal önder bile sayılmıyor muydu?!.

Bu kavram, Marxist Sosyoloji’nin en temel kavramı değil miydi?!.

“Devrim”, bir sosyal sınıfın bir önceki sosyal sınıftan iktidarı elegeçirmesi süreci değil miydi?!.

İlk devrim, Aristokrasinin yıkılıp Burjuvazinin iktidarı ele geçirmesi ileortaya çıkan kültürel, ekonomik ve sosyal süreçle oluşmamış mıydı?!.

İlk hareketler, insanevladının “kul”luktan kurtulup “birey”leşme sürecininbaşlaması ile kültür tarihi içindeki yerini almamış mıydı?

Doğu kültüründe, Hallac-ı Mansur’un tanrının “birey”liğini ele geçirme savaşımıile, “Enel Hakk” kavramı ile; Batı kültüründe, insanın, kralın temsil ettiği “Tanrısalözgürlüğü” ele geçirme savaşımı ile, İngiltere’de “Magna Carta Libertatum” ilebaşlamamış, dünyanın ilk meclisleri bu süreç içinde ortaya çıkmamış mıydı?!.

Ardından Anadolu’nun 13.yy’ında bireyleşme savaşımında, Koca Yunus,

“Beni bende demen bende değilem”

diye artık “bende” yani “kul” olmadığını ilk kez açıktan söylememiş miydi?

Ankara ve Osmanlı, bu hareketlerin sonucunda, Aristokrat karşıtı, ama kültürelve yönetsel biçimleri de henûz belli olmayan devletler olarak ortaya çıkmamışmıydı?

Ardından Avrupa’da, Renaissance’ın, Aydınlanma’nın, bireyleşme sürecinin öncüparçaları, hazırlayıcıları olduğu anlaşılınca Ankara ve Osmanlı’nın da busürecin parçası olduğu anlaşılmamış mıydı?

ABD’nin kuruluşu, Fransız Devrimi bütün bu hazırlıkların üzerine oturmadımı?

Kültürel hareketlerin ana duvarı ilmik ilmik örmesine, Ekonomik ve Sosyolojikakışın taş taş üstüne koymasına bakmadan nasıl olur da Fransız Devrimi göktenzembille inmiş gibi, hiç bir kökü, kökeni olmadan birdenbire ortaya çıkıvermişgibi değerlendirilebilir?

İçiçe giren, birbirinin önünü kesen “devrim - karşıdevrim süreçleri” nasılolur da görülmez, değerlendirme dışı tutulabilir?

Kültür Tarihine birbakış

Ana çizgileriyle: üretimin üç temel elemanının, “doğa”nın, “sermaye”nin ve“emek”in ayrı ayrı sosyal sınıfların elinde toplanması herşeyin başlangıcıdır.Bu ayrışma süreci, işbölümünden sonra başlamış ve ilk sonuçlarını kölelikdüzeni ile vermiştir (http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/sosyal-snflar-kltrler-ak-kuram-ve.html).

Biliyorum, bunlar hepimizin bildiği gerçekler. Ama uygulamalarımızda,düşüncelerimizde bu gerçekleri gözardı ediyoruz ve insanlığın gelişmesiniyavaşlatmak için kurulan tuzaklara düşüyoruz.

Devam edeyim: kölelik düzeninin kültüre yansımış biçimi dinlerdir.Köleliğin sürmesi için önce doğal güçlerin egemenliği kabul edilmiş ve bugüçleri kullanma becerisi gösteren insanlar egemen sınıf olarak üretimi elinegeçirmiştir. Bu dönem, önce büyücü kırallar, sonra da mucize gösterenpeygamberler dönemidir. Doğal güçleri elinde tutanlar başkalarının efendisi,yani Aristrokratlar’dır. Aristokratlar, önce doğal gücün, sonra da tanrınınkendisi, oğlu, vekili, peygamberi, halifesi, papası, kıralı, yeryüzündekigölgesi gibi sıfatlarla tanrının güçlerini kullananlardır.

Geri kalanlar “halîk (halk)”, yani yaratılmış, yani “kul”dur.

Böylece “kulluk düzeni” kurulur, kendi içinde gelişme bölümlerine ayrılarakyaşama sürecini yürütür. Önce çok tanrılı dinler ortaya çıkar. Doğanın kimiözellikleri tanrılara yüklenir. Aristokratlar sağlıklarında kendilerini tanrısaydırır. Ardından tanrının oğlu, vekili gibi özellikler yüklenerek tanrısalefendilik yetkilerini kullanmayı sürdürürler, öldükten sonra tanrılaşırlar.

Sonra peygamber kırallar gelir. İnsanların tanrı olmadığı anlaşılınca tanrınınvekili olarak kırallığı ellerinde tutmaya başlarlar. Bu yetki de zamanla ayrışır,yönetici kırallar yetkilerini ruhbanlardan almaya başlar. Bu yüzdenHıristiyanlıkta başlangıçta kırallık yetkisi Papalar tarafından verilir.Günümüzde de Avrupa ülkelerinde hala kırallar din adamları tarafından taçgiydirilerek yetkilendirilmektedir.

Müslümanlıkta ise Sultanlık ile Halifelik birleştirilir ve halife sultanlardönemi ortaya çıkar.

Her iki durumda da önemli olan “tanrısal kan/ırk”tır. İslamiyette sultansoylular öldürülse bile kanı akıtılmaz, tanrısal kan yere dökülmez, kementle boğularaköldürülür. Hıristiyanlıkta bir ülkede aynı aileden gelen kıral olacak erkekbulunmazsa başka bir ülkenin hanedanından tanrı soylu birisi kırallığagetirilebilir ya da kıral ailesinin devamı ile görevlendirilebilir. Şimdikiİngiltere kraliçesi II.Elizabeth’in kocası, Yunanlı prens Philip’tir. Böylecekıraliyetin tanrısal kanı bozulmamış(!)tır.

Geri kalanlar, yönetilenler, Arapça “halîk/yaratılmışlar” yani “halk”tır. Onlarhiçbir tanrısal yetkiye sahip olmayan “kullar”dır. “Birey” olmaları, yani“ben”leşmeleri yasak olanlar, bunun için binyıllar boyu savaşım vermeleri gerekenlerdir!

İşte insanlık tarihinin ilk “devrim” süreci bu aşamada devreye girer.

Marxçı Sosyolojide“Devrim” kavramı…

Nedir bu “devrim”? Çarşıdanalınır mı? Pazarda satılır mı? Her toplumsal olaya hemen “devrim” denilebilirmi?

Marxçı Sosyoloji, iki yüz yıla yakındır Marxçı kuramın temel taşıdır. “Devrim”kavramı, bütün pozitif bilimlerde olduğu gibi tümevarım ile saptanmış olgularınbütününden çıkarılmış bir kavramdır. İki yüz yıldır egemen burjuva güçlerindesteklediği bilim, Marxçı sosyolojiyi görmezden gelmekte, hiç bilinmiyor gibi davranmaktadır.

İlk “Devrim” süreci, yönetilenlerin, halkın Aristokrat yönetimlerinkültürüne başkaldırması ile başlamıştır. Bildiğimiz ilk başkaldırı, “ben”leşebilmekiçin “tanrılaşmak” zorunda kalan Hüseyin ibn Mansur el Hallaç(Hallac-ı Mansuroğlu Hüseyin, kısaca Hallac-ı Mansur)’dan gelir. 858 yılında Tur’da doğar, 26Mart 922’de “Enel Hakk[i]”yani “Tanrı benim” dediği için Bağdat’ta parçalanarak öldürülür.

Bu süreç, Ömer Hayyam gibi, Farabi ve İbn Sina gibi düşünürlerden geçer,Anadolu’nun 13. Yüzyılında düşünsel ve toplumsal olaylara neden olur ve başlangıçtaAristokrat olmayan iki devlet doğurur. Bunlar Ankara ve Osmanlı devletleridir (bkz: Ömer Tuncer “Kuruluştan Kurtuluşa / Anadolu’daYeniden Doğuş” Bilim ve Gelecek dergisi 24. (Şubat2006) sayısı, Sayfa:33-45 / http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/anadoluda-yeniden-dou.html).

Aynı yüzyılda, 1215 yılında, İngiltere’de “Magna Carta Libertatum” ileKültür Tarihinde ilk kez “özgürlük” kavramı anılmış olur. Ardından 1250’liyıllarda Aristokratlar İngiltere’de dünyanın ilk meclisini kırala kabulettirirler. Kıral, buna karşılık 1290’lı yıllarda dünyanın ilk halk meclisinikurar. Bu meclisler bugünkü Lordlar Kamarası ile Avam Kamarası’nın kuruluşdönemini oluşturur.

Osmanlı’da 2. Mehmet’le doruğuna ulaşan ve Sultan Selim’le devrimcigüçlerin ezildiği karşı devrim sürecinden sonra Avrupa’da gelişen Renaissanceve Dinde Reform hareketleri ve 18.yy Aydınlanması ile iyice hazır hale gelensosyal ortam, önce Amerika’da 1776, hemen ardından Fransa’da 1789 yıllarındadünyadaki ilk Burjuva egemenliğindeki devletleri ortaya çıkarır.

Sürecin ekonomik yanı, hareketlendiricisidir. Birkaç ana başlıklasöylenirse:

Osmanlı’da yeni bir toprak düzeni, “Dirlik Düzeni” kurulur (bkz:aynı yazı);Avrupa’da Yahudi bankerler elinde sermaye birikir. Parasız kalan kırallarYahudi bankerlerden borç alır. Geri ödeyemeyince alacaklı bankerleri ya öldürerekborçlarından kurtulmaya çalışır ya da Avrupa’dan sürer.

Burjuva sınıfının oluşması ve gelişmesi böyle başlar.

Marxçı sosyolojide “devrim”, bir gecede iktidarın ele geçirilmesi değil,yüzyıllar süren uzun bir süreçtir. Bu süreçte sosyolojik, ekonomik ve kültürel gelişmelerolur. Yeni egemen olan sosyal sınıfının iktidarı ele geçirmesini, bu sürecin,yani devrimin “darbe”si olarak nitelemek doğru olur.

İran Devrimi(!) gerçekbir devrim miydi?

Dünyada Burjuva kültürünün yerine oturması, devrimin tamamlanması, 20.yüzyıldaPaylaşım Savaşları’ndan sonra gerçekleşir. Bu gelişme, Ortadoğu’daki MüslümanSultanlıkları da etkiler. Önce Osmanlı Devletinde Lale Devri’nden (1718-1730) buyana Avrupa’ya öykünerek gelişmekte olan Burjuva kültürü, pek çok sallantı,sapma geçirdikten sonra Kemalist Burjuva Devrimi ile rayına girer ve iktidaragelir. Kültürel ve ekonomik ilişkiler “birey” ve “kâr” temelli ilişkilere dönüşmesürecine girer.

Türkiye’de kurulma sürecine giren Demokratik Burjuva yapı, öteki Müslümanülkelerde kapitalist devletlerin kendi çıkarları doğrultusundaki zorlaması ile oluşturulmayaçalışılır. Ama doğal süreci yaşanmamış olduğu için, adı yalnızca ya Cumhuriyet,ya da Kırallık olan diktatörlüklere dönüşür. Ardından, gelişmesi önlenemeyen“birey” ve “kâr” temelli yapının zorlamasıyla da çeşitli denetimsiz patlamalaraneden olur.

Bu patlamalar, pusuda bekleyen ümmet özlemli toplumsal gurupların yenideniktidara gelmesine neden olacaktır. Eski Aristokrat yapılara öykünen ümmettoplumu kurma özlemli siyasi guruplar, artık Aristokrat kültürün gerçekdayanaklarını bulamadıkları için yeni baskı rejimleri oluşturacaklardır.[ii]

İran Devrimi(!) bunların ilki olmuştur. Pehlevi ailesinin dünya sermayedüzeninin desteğiyle, dönüştürdüğü ama Burjuva demokrasisine de izin vermediğibaskı düzeni, İran ümmet yapılanması tarafından devrilir, ve dinsel yapıyeniden iktidara gelir. Ancak “kul kültürü”ne yeniden dönülemiyor olması, “bireykültürü”nün ve “kâr ekonomisi”nin gelişmesinin önlenememesi, çeşitli sosyalçalkantıları da birlikte getirir.

İran’da ümmet toplumundan şahlığa geçiş gibi şahlığın baskı rejiminden ümmettoplumunun baskı rejimine dönüş de kendi başlarına “devrim” nitelemesiverilebilecek hareketler değildir. Baskı rejimlerinin birbirine karşı yaptığıkarşıt darbelerdir. Yönetilenler, yani “halk” bu arada bir önceki yönetenin baskısındankurtulacağı düşüncesiyle bir sonraki darbeye destek verebilir. Bu süreç, İran Şahrejimine karşı, Marxistler ümmet rejimini destekleme hatasına düşmesine nedenolmuştur.[iii]

Oysa devrim süreci, bu akışı da kapsayacak biçimde bir yandan işlemekte,doğal süreci içindeki gelişmesini sürdürmektedir.

Arap ülkelerindekihareketlere “devrim” denilebilir mi?

Tunus, Mısır ve Libya’da görülen hareketlerin de İran örneğindeki gibigelişme olasılığı az değildir. Yönetilenlerin desteklediği “Müslüman Kardeşler”İran’daki Ayetullahların yerine konursa aynı senaryo yinelenecek gibi görünüyor.Devrimci güçlerin, devrim sürecinin ayırdına varmaları ve süreci denetimaltında tutabilmeleri durumunda, bir devrim sürecinin, devrimci muhalefetinortaya çıkabilmesi olasılığı yok değildir.

Ortaya çıkabilecek olan yapı ise ancak Burjuva Demokratik yapısı olacaktır.Burjuva sosyal yapısı Birleşmiş Milletler aracılığı ile ve “kâr” ekonomikbağlamlı, “birey”i temel alan burjuva kültürel yapısı gereği, bu sürece kendiçıkarı doğrultusunda destek vermektedir.

Afganistan ve Irak’a yapılan sermaye müdahaleleri de aynı yapının doğalürünüdür.

Günümüzde sermaye, kendi çıkarı gereği bir “darbeler dönemi” yönetmektedir.Devrimci savaşım, bu krizlerin, gelişmeye ve geleceğe açık demokratik yönedoğru evrilmesi için muhalefet politikaları üretilmesi ve uygulanması doğrultusundaolmalıdır.

Nereden çıktı Müslümanülkelerde “devrim” kavramı?

İran Devrimi(!)nin olsun, Tunus, Mısır ve Libya’daki halk hareketlerininolsun, “devrim” olarak adlandırılması, Sermayenin kendini gerçek devrimlerekarşı koruma refleksinden gelmektedir. Yönetilenlerin muhalefet potansiyelinisoğurarak ve onların gücüyle kendi egemenliğini sürdürme çabası açıkçagözlenmektedir.

Darbelerin, yıkılan ve yıkan,her iki yanı da sermayenin elindedir.Yönetilenler güçlerini diktatörden yana kullanırsa sermaye de diktatörleridesteklemekte, ümmetlerden yana kullanırsa sermaye de ümmet görünümlüoluşumları desteklemektedir.

Kimi zaman desteklediği, özellikle dinsel yapılar, güçlendiğinde sermayeyekarşı da umarsız bir egemenlik savaşımına girmekte, ama sermaye, kendi içtutarlılığı doğrultusunda, savaşımı onların istediği ortamda kabuletmemektedir. Bu durumda dinsel ümmet örgütleri umarsız denemelere girişmekte,inanılmaz terör yollarına başvurabilmektedir. El Kaide örgütünün oluşturduğuolaylar bu çabanın ürünüdür.

Ancak bu tutum sermayenin işine gelmekte, birey kutsallığını öncelergörünen sermaye sınıfı, bireye karşı yapılan terör hareketlerine kolayca düşmannitelemesini koymakta ve savaş vermektedir.

Halktan, yönetilenlerden gelebilecek gerçek devrimci politikalara engelolma isteği, sermayenin, kendi örgütlediği ya da kendi yöntemleriyle elegeçirdiği halk hareketlerini yapay devrimlere dönüştürerek, Dünyanın denetiminidaha bir süre sürdüreceği anlaşılıyor.

Dünya Marxçıları neler olduğunu, neler yapabileceklerini tam olarakgörünceye, doğru muhalefet politikaları geliştirip uygulamaya başlayıncaya değin…

(1) Bilim ve Gelecek Dergisi Haziran 2011 tarihli 88. sayısı 92. sayfada "hafif sansürlenerek" yayınlanmıştır.

[i] Tam olarak söylediği“Enel Hüve / ben oyum”dur. Çok basitleştirerek söylenirse: doğrudan “BenTanrıyım” dememek için, ve kendi dışında bir tanrının varlığını reddetmişolmamak için yapılmış bir inceliktir. Daha sonra bu kültür “Enel Hakk / Tanrıbenim” düşüncesinden doğan pek çok düşünce akımını, bu arada AnadoluAleviliğini doğuracak ve temeline Hallac-ı Mansur’un bu düşüncesinioturtacaktır.

[ii] Türkiye’de de KemalistBurjuva Devrimi ile dağılan ümmet yanlısı siyasi guruplar, Önce DemokratPartinin içinde örgütlenmiş, sonra da bu partinin devamı olan Adalet Partisiiçinde yaşamını sürdürmüş, Sonra çeşitli kezler kapatılmış olan Erbakanpartilerinin içinde siyasal kimlik kazanmıştır. Sekiz yıldır iktidarda bulunanKemalist karşıtı Adalet ve Kalkınma Partisi, çağdaş demokrasinin korumasınıkendine siper ederek ümmet kültürünü yeniden oluşturma çabasındadır. Ancakiçinde bulunduğu akışın bunu artık sağlayacak bir yapı olmadığı görülünce,yıllardır kendisini baskı altında tutan Kemalist bürokrasinin elindeki baskıyöntemlerini, “demokrasi” adı altında kendi eline geçirmiş ve kendi baskı aracıolarak kullanmaya başlamıştır. Bunu karşılamanın yolu, sert bürokratyöntemlerle, darbelerle önünü kesmek değil, demokratik muhalefet politikalarıgeliştirmek ve uygulamaktır.

[iii] Tam tamına aynı olmamakla birlikte benzer bir süreç, Türkiye’de “eski” –“dönek” mi demeliyim?- Marxistlerin “liberal”adına bürünerek ümmetçi AKePe iktidarını desteklemesi biçiminde gelişmektedir.Ancak AKePe iktidarı, bütün çabasına karşın, İran’da olduğu gibi “kayıtsızkoşulsuz” bir dinsel diktatörlük oluşturamadığı için ölümcül baskı rejimini degerçekleştirememektedir.

Ulus Baker'in sağlığında Körotomedya gurubunda, video üzerine kuramsal bir tartışma

2011-02-07T02:08:00.002+02:00

Ulus Baker

Yazışmanın pdf bağlantısı:

http://m.friendfeed-media.com/94de479a8f55b4db28576a09f7266ea85fca7b21

Yazışmanın tam tarihini anımsamıyorum. Ulus Baker yazışmaların 23. sayfasında Ankara Film Festivalinde Seçiciler Kurulu üyesi olduğu zamanı "geçen yıl" olarak anlattığına ve Festival kataloglarında bu festivalin 26 Kasım - 09 Aralık 2001 tarihinde yapılmış olan 13. Ankara Uluslararası Film Festivali olduğu anlaşıldığına göre, bağlantıdaki yazışma, 21 Kasım - 01 Aralık 2002 tarihinde yapılmış olan 14. Ankara Uluslararası Film Festivali sırasında ve sonrasında yapılmış olmalıdır.

(NOT: Metnin redaksiyonunda, Londra'dan yazdığını söyleyen kişinin adı doğru konulmamıştır.)

Evrensel Müzik Üzerine

2011-01-23T01:16:00.002+02:00

"Geleneksel Türk Sanat Müziği" denilen müziğin niteliksel olarak ikiye ayrılmasının doğru olacağını düşünüyorum:

Klasik Türk Müziği - Osmanlı aristokrasisinin dinsel ve yaşamsal müziği.

Kendine "Türk Sanat Müziği" adını yakıştıran ticari müzik(!)...

Yalnızca bir dinleyici olarak Klasik Batı müziğinin Barok öncesi dönemine denk sosyolojik, kültürel, dolayısıyla sanatsal değer taşıdığını düşünüyorum.

İkinci kategori bugüne değin kültür tarihi açısından gereğince incelenmiş değildir. "Müzik" kavramının içine alınmamış, bir anlamda yok sayılmıştır.

Bu dönem, Osmanlı'da, sosyolojik bakımdan Burjuva kültürünün başgöstermesiyle başlamaktadır. Yani Osmanlı'da, batıcı hareketlerin ilki sayılabilecek Lâle Devri'nden sonra Klasik Türk Müziğinin içinde oluşan "Şarkı formu" ile belirlenmekte ve dönemden etkilenen bir yaşama biçimine koşut yeni bir tür, eğlence müziği oluşmaktadır. Bu bu formda, Dede Efendi gibi Klasik Türk Müziğinin değerli bestecileri bile, öteki bestelerinin ağırlığında olmayan, oldukça hafif, şarkı formunda eğlence müzikleri besteleyeceklerdir. 20. yy'a yaklaştıkça, "bireysel" burjuva yaşam biçiminin daha da egemen olmasına koşut olarak bu tür, kendini yavaş yavaş "Klasik Türk Müziği" diyebileceğimiz ve Aristokrat kültürden gelen müzikten ayıracak, arasına "Longa"lar, "Sirto"lar gibi islam olmayan Anadolu insanından eğlence müzikleri ile de birleşecektir ("Fasıl" denilen ve disipline edilmemiş yorumların da bu dönemde yaygınlaşmış olduğuna dikkat çekmek gerekir). Rum ve Türk eğlence müziklerinin-dillerinin karmaşasından oluşan Rembetiko (ya da Rebetiko) bu dönemde ortaya çıkar. İslam ilahilerinin arasında bir tür serbest okuma sayılabilecek Gazeller, ustası olan hafızlar tarafından, "bülbül sesli" gibi nitelemelerle bu dönemde günlük acıları anlatan bir tür eğlence müziğine dönüştürülür.

20.yy ortalarına doğru, öteki kültür alanları -söz gelimi Edebiyatta Yahya Kemal- ile koşutluk içinde Münir Nurettin gibi, şarkı formunun klasikleri yetişecek (ikisinin söz ve beste ortaklıkları bu durumun özel bir kanıtı gibidir), daha sonra bunlara, klasik ile popüler arasındaki kültür ayırımı gözardı edilerek "neo-klasik" adı verilebilecektir.

1950'li yıllarda yozlaşma, bu alanda doruklarına ulaşır: Gazinoların gelişmesi ile eğlence müziği para getirmeye -bir tür rant sağlamaya- başlar, hemen ardından, 1960'dan sonra araçlara takılan 45'lik plakların çıkması ve taksilere takılan plakçalarların "avazeleri" ile Zeki Müren ve yanına Halk Müziğinden Muzaffer Akgün'ün katılmasıyla doruklarına ulaşır.

İşte Arabesk denilen ve son günlerin moda deyimiyle "ucube" müzik bu dönemin devamı olarak ortaya çıkar. Bu ucubede, halk müziğinin "yanık"lığı -Anadolu türküsü bestelenmez, "yakılır"- "ezik"liğe dönüşecek Arap müziğinin tınılarına yaklaşılacak ve Arabesk adını alacaktır.

Söz konusu yozlaşma, dünya burjuva kültüründe ticari müziğin yozlaşma süreci (popüler müzik) ile de önemli koşutluklar içermektedir ve bu açıdan da ele alınmalı ve incelenmesi doğru olur kanısındayım.

Batı ya da doğu diye iki ayrı müzik olduğunu düşünmüyorum. Müzik, toplumların yaşam biçimlerine göre biçimleniyor. Yanyana yaşayan toplumlar da birbirini etkiliyor, yeni sentezler oluşturuyor.

Benim sözünü etmeye çalıştığım iki biçimde karşımıza çıkan müzik. Bunlardan birisi Aristokrat kültürden sonra Burjuva kültürünün Anadolu'da yarattığı iki tür müzik. Genel olarak bunlardan biri, hızını Aristokrat kültürün müziğinden alan, onun üzerine oturan burjuva müziği, öteki burjuva ticari yapısının etkisinde ortaya çıkan "satılabilir" ya da "satışa gelebilir" müzik. Yozlaşma, ikinci yolun üzerinde oluşuyor: Yeterli kültürel alt yapıya sahip olmayan ve yalnızca satılmak için yapılan müzik!..

Kemalist dönemin kültür üzerine, bu arada müzik üzerine etkisini bugünden bakarak ve bugünün değerleriyle değerlendirmek doğru olmaz. Osmanlı aristokrasisinin burokrasi kültürünün üstüne oturmuş olan Kemalist burokrasinin çalkantılı bir dönemden geçmesi ve pek çok yanlış yapmış olması doğaldır. Her devrimden sonra bir oturma süresi gerekir. 20.yy Anadolu Devrimi'nin dünyadaki son burjuva devrimi olması nedeniyle olmalı, bu süreç, en kısa sürede aşılmıştır. Kemalist Burjuva devriminden sonra neler yaşandığını elbette tarihçiler açıkça araştırmalıdır. Ama bu, dönemin akış içindeki doğru yerinin gözetilmeden, mahkum edilmesi gerektiği ön yargısıyla yapılmamalıdır.

Arabesk'e ve onu önceleyen yapıya bakmaya çalışırsak, Burjuva Kapitalist yapının "daha çok tüketme" ve "kâr ederek geçim sağlama" ölçütleriyle devinebiliyor olduğunu göz önünde tutarak, insanın doğal gereksemesi olan sanatın "sunum-istem / arz-talep" çarkları arasına sıkışmış olduğunu kolaylıkla görebiliriz. Kuşkusuz bu yapının oluşmasında, "istem/talep"in önemli bir payı olmakla birlikte, özgür bir istem olduğu söylenemez. Oluşmasında "istem"e karşı, onu üretilebilene yönlendirmek, tüketimi sürekli diri tutmak, gereksemedan çok daha fazlasını tüketmesini sağlamak üzere çeşitli Burjuva/Kapitalist mekanizmaların gelişmekte olduğu sanırım gözden kaçırılmamalıdır. Bana kalırsa bunların geldiği organize ilk kaynağın, Hitler'in propaganda bakanı Göbbels'in oluşturduğu "Büyük Yalan" kuramı olduğu unutulmamalıdır. Bu kuramın adı önce "reklemcılık" olmuş, şimdilerde de "halkla ilişkiler" adını almıştır. Yani kapitalist yapı bu iş için para dökmekte ve başarılı olmaktadır. Üstelik tüketicinin, yani bizim paramızla!.. Yöneldiği yön ise örgütsüz olan ve durumun ayırdına varamaması için özel önlemler alınan "tüketici"dir.

Dolayısıyla yalnızca bu ürünlere bakarak, toplumun "doğal kültürel yapısı"nı açıklamak doğru değildir.

Hem gazino kültürüne, hem Arabesk'e dönersek, Karagöz'ün orta oyununun, kuklanın, gezici tiyatro turuplarının, doğal süreç içinde gerçek gereksemeden oluşmuş "eğlence sunumu" yoktur. Ve tabii Aşık Veysel'in gerçek gereksemelere oturmuş olan türküsü de yoktur. Onların kendi aktıkları yol üzerinde gelişebilecekleri ve gelişkin bir kültürün oluşabileceği tehlikesi, önünün kesilmesi gereğini doğurmuş ve kapitalist yapı, kendi "kâr" hareketlendiricisi doğrultusunda "halkla ilişkiler" kuramını da kullanarak önünü kesme operasyonunu yapıtların kendi içine yerleştirmeye başlamıştır. Hal Ashby'nin "Being There / Merhaba Dünya"sı gibi birkaç olumlu örnek dışında bugünün komedisi, artık Charlie Chaplin'in komedisinden, Shakespeare'in komedisinden niteliksel olarak farklıdır ve çok büyük oranda, gerçek gereksemenin değil, kendi oluşturduğu istemin ürünüdür. İsmail Dümbüllü komedisi ile bugünkü Cem Yılmaz komedisine yalnızca bakıvermek aradaki nitelik farkının açıkça ortaya çıkmasını sağlayacaktır.

Arabesk, pek çoksanat alanını kullanan öteki "sunum" alanlarında olduğu gibi, bu yapının yozlaşmış sonucudur. Türkü'nün insanca "yanık"lığını "ezik"liğe dönüştürmüş olan yapıdır. Yanıklığın başkaldırısını taşımaz. Caz müziğindeki, biraz da karikatürle kardeş olan komedi içindeki başkaldırıyı da taşımaz. Eziklik, bu ezikliğin kabullenilmişliğini içinde barındırır. Karikatür sanatının ardına sığınarak aynı yapının geliştirdiği Gırgır ve ardılları ile aynı çizgide, aynı durağanlıktadır.

Geleceğin dünyasını oluşturmak için bu yapının mutlaka ve hızla ayırdına varmamız gerektiğini düşünüyorum. Kapitalizmin güdümlü "sunum-istem" yapısının ardındaki "güdüm"ü ortaya çıkarmak ve herkesin önünde ipliğini pazara çıkarmanın zamanı gelmiş geçmekte olduğunu düşünüyorum. Yok edilmeye çalışılan ve gerçek gereksemelerle oluşmuş her türlü sanat kanalının açık tutulmasının günümüz aydınının görevi olduğunu düşünüyorum.

Dünyada burjuva devrimleriyle aristokrasiyi alaşağı ederek burjuva düzenini oluşturmuş olan yapı, kendi çöküş sürecini yavaşlatmak için, yine kendi oluşturduğu "birey" dünyasının zayıflıklarını da kullanarak yeni ve yapay bir "kul düzeni" oluşturmuştur, bunu olabildiğince uzun yaşatmak için de elinden geleni yapmaktadır.

Kültürel ya da siyasal, her alanda geliştireceğimiz politikaların, yozlaştırmaya karşı savaşım politikaları olması gerektiğini düşünüyorum.

* * *

Toplum olarak yaşayan insanlık olarak, bugüne değin yaşadığımız ve dönemini kapattığımız Aristokrat egemenliğinin ve şu anda yaşadığımız Burjuva egemenliğinin yola çıktığı temel kavramların kültüre yansıması kaçınılmazdır. Eğer siz kendinizi "kul" duyumsuyorsanız, efendi Tanrı tarafından yetkilendirilenlerin yaşamakta olduğu saraydan aldığınız "ulufe"yle geçinirsiniz. Sultanın yediği domatesi de siz yetiştiriyor olsanız, bu, efendinize karşı sorumlu olduğunuz bir iştir, size bunun karşılığında herhangi bir şey verilmek zorunda değildir. Yaşamak için gerekseme duyduğunuz altın, akçe, para, neyse, size ulufe olarak verilir. Bu yapının üzerine koca bir kültür oluşur. Bu, Aristokrat kültürdür. "Ekmek yediğimiz kapıya ihanet edilmez" anlayışı bu dönemden günümüze gelmiştir. Yalnız klasik müzik değil, kültür alanlarının hepsi Aristokrasinin kucağında büyür, başka bir şansı yoktur. Ama Akış içinde, söz gelimi Beethoven'da bireysel başkaldırıyı bulursunuz.

Şu anda öğrendiğim bir haberi tam da bu alanın içine alıp bakalım: Başbakan efendi, yeni açılan stadta kendisini protesto edenleri "nankörlük"le suçlamış!.. Aristokrat kültürden günümüze sıçrayan bir anlayışın ürünü işte. Aristokratlığa özenen, Anadolu insanının son derece başarılı biçimde kavramlaştırdığı "sonradan görme" bir başbakan, yaptığı herşeyin kendi görevi olduğunun, eşşek gibi bunu yapmak zorunda olduğunun bilincine varamıyor ve ulufe verdiğini sanıyor. Oysa bugünün olması gereken yöneticisi her zaman yönetilenlerin hizmetinde olmak ve ne yapsa yeterli olmayacağının bilincinde olmak zorundadır. Daha buna benzer öyle çok örnek var ki...

Sözünü ettiğim "Dünyanın Bütün Sabahları" adlı film, işte tam bu kültürün değişmesi sırasında, hala müzikle soluyan, müzikle yaşayabilen bir bestecinin yaşamındaki isyanı ve iç çatışmaları inanılmaz bir başarı ve güzellikle anlatmaktadır.

Eğer Burjuva egemenliğinde yaşıyorsanız, o zaman sizde "birey" olmanın bilinci gelişmiştir. Zaten "birey bilinci" gelişmeden Burjuva Devrimi yapma şansınız da yoktur. İçinde yaşadığınız kültür de "birey" olmanız üzerine kuruludur. Özgür olmak işte bu "birey olma"nın size verdiği bir haktır. O zaman yetiştirdiğiniz domatesi Cumhurbaşkanına da verseniz karşılığını alırsınız. Aldığınız para "ulufe" değil, karşılıktır ("ücret", "fiyat", her neyse). Toplumsal yapınız da bu "karşılık"ın devindirmesiyle yaşam kazanabilir ancak.

Gelelim sanat ya da halk müziği kavramlarına. Dünyanın her yerinde bunların her ikisi de Aristokrat kültürün egemen olduğu zamandan gelir ve dinsel kökenlidir. Yani "kul"luğunuzu müzik ve dansdan oluşan törenlerle belirler, gösterirsiniz.

Anadolu'da bu ayırım çok belirgindir. Çünkü özellikle Osmanlı, yaşamı boyunca iki ayrı dinsel yapının etkisindedir. Türkmen Alevi inancı ve Saray Sünni inancı. Osmanlı tarihi boyunca birbiri ile çatışmış olan iki ayrı inanç dizgesi. Bu dizgenin içinde birey kültürünün gelişmeye başlaması ile de din dışı, "birey"i önde tutan müzik de bir yandan gelişmiştir.

Aynı yapı Avrupa kültüründe de var. Ama Avrupa'da dinsel ayırım, Alevilik-Sünnilik denli keskin ve birbiri ile savaşan kültürel yapılar olmadığı için Anadolu'daki gibi keskin çizgilerle ayrılmamıştır. Protestan'lığın ortaya çıkmasından sonra bile her iki dinsel kültür, Aristokratların arasında, Katolik papalıkla Feodal beylerin arasında kalmıştır. Bu dönemde halk müzikleri Evensel müziğin içine kadar girer. Birçok örnek var. Süitlerin hepsi, çeşitli halk müzikleriyle kuruludur. Beethoven'in 6 numaralı Pastoral senfonisinde köylülerin dansları vardır vb..

Emperyalist yöneticiler ve faşistler sizin Klasik Batı müziği adını verdiğiniz Evrensel müziği yaşayarak değil, aynen biraz önce sözünü ettiğim başbakanın tavrıyla, kendilerini "efendi" gösterebilmek için "sonradan görme" edasıyla benimser. Bunu en iyi anlatan film, Aristokrat kökenli bir Marxist olan Luchino Visconti'nin "Leopar" filmidir. Garibaldi'nin önderdiğindeki İtalyan Burjuva Devrimi sırasında hala yaşamakta olan gerçek Aristokratlarla, kendini Aristokrat göstermeye çalışan Burjuvaların altını inanılmaz bir başarıyla çizer, kültürel alt yapılarını ve yaşama biçimlerini anlatır.

Kemalist dönemin uygulamalarını hatasıyla sevabıyla anlamalıyız kuşkusuz. Ancak söylediğim şey, onu doğru sosyolojik yerine oturtarak değerlendirmenin gerekliliğidir. Sanıyorum bu tutum, bizim dünya görüşümüz gereği mutlaka yapmamız gereken bir şeydir. Yoksa yalnızca öfkelerimiz, kızgınlıklarımız bizi yanlışa götürür. Bugün yapılmakta olan pek çok yanlışın ve ön yargılarımızın kökeninde de bu tutum vardır diye düşünüyorum.

Arabeskin ortaya çıktığı dönemi ben çok iyi anımsayacak yaştayım. Yasaklamalar yerine dinlenen Arap radyolarının payı hiç ama hiç yoktur. Arabesk, sözünü ettiğiniz yasaklamalardan 35 yıl kadar geçtikten sonra, 1965'den sonra Türkçe sözlü popüler müzikle aynı dönemde ortaya çıkmıştır. Amaç, sözünü ettiğiniz dünya pop müziği ile aynıydı: "meta üretimi" dolayısıyla kâr ve geçim sağlamak!.. Hepsi budur!.. O dönemde böyle bir yasaklamanın izi bile kalmamıştı. Bunun açık tanığıyım.

Özetle, artık burjuva ulus (ya da "kimlik") arasındaki ayırımları ve çatışmaları terk etmediğimiz ve geleceğe dönük "insan" temelli yapılanmaları oluşturmak için emek vermediğimiz sürece hiç bir ulusun ya da "kimlik"in başarılı olması olasığı yoktur. "İnsan" için oluşacak toplumları ortaya çıkarmak zorundayız. Birbirinden ayrı "halklar" değil (bunun gerçek anlamı "uluslar"dır), halk, yani "yönetilenler"in toplumunu oluşturmak zorundayız.

Başka bir çıkar yolumuz olmadığını düşünüyorum.

* * *

"Sanat" kavramının "zenaat"den ayrı olarak 17 yy'da söylenmiş olmasından daha çok ne zaman başladığını ve insanların -17. yüzyılda - adı konulmuş olan o kavramda sözü edilen olguya ne zaman gerekseme duyduklarına bakmak gerektiğini düşünüyorum.

Bu bağlamda:

a) Sanat -adı ne zaman konulmuş olursa olsun-, bize değin ulaştığı kadarıyla, mağara çağında, mağara resimlerindeki stilizasyonlarla başlamıştır.

b) Aristokrat sınıfın bütünüyle egemen olmasından hemen önce, Renaissance sonrası "birey"sel sanatın öncüleri denebilecek yapıtlar ortaya konulmuştur. En önemli örnekleri şiirde Homeros, Sappho vb; düzyazıda Herodotos, Felsefede Sokrates öncesi Anadolulu düşünürler ("felsefe" adı daha sonra Helenler tarafından konulacaktır); öteki sanatlarda resimde Girit ve Pompei duvar resimlerinde görülmektedir. Yontuda ise Helen okulu, Aphrodisias okulu gibi akımlar bile gelişmiştir.

c) Aristokrasinin oturması ile "birey" olan, olabilenin yalnızca "tanrı" olduğu, geri kalan herkesin kendini "kul" olarak benimsediği bir kültürel yapıda, yaratıların bütünü tanrı tarafından vahyedilmiş olandı. Şiir yalnızca kutsal kitaplardı (ünlü örneği: Kur'an'ın şairleri lanetlediğidir). O da tanrı tarafından yazılır ve vahyedilirdi. Anadolu'da 13.yy'a, Yunus Emre'ye değin sanat ya da felsefe, yaratıların hiç biri imzalanmazdı. İmzalamak "günah" sayılırdı.

d) Renaissance'da yeniden doğan "birey"dir (bu doğumun nasıl olduğu konusunda bkz: http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/anadoluda-yeniden-dou.html ).

e) Sözünü ettiğiniz "deha"lar elbette hayatlarını soyluların dizi dibinde geçireceklerdi. Başka türlü yaşama şansı yoktu. Aynen bugün de sanat yapacakların yapıtlarını satarak geçinmek zorunda oldu gibi. Döneminin yapısında "birey"in zorlanması doğaldır.

f) Sanat yapıtlarında "isyan"ın görülmesi için "birey" kültürünün başlamış olması gerekmiştir. Örnek olarak: Beethoven'in tek Operası "Fidelio"nun öyküsüne bir bakmak yeterli olacaktır. Osmanlı'da isyan şiirleri yüzünden kellesinden olmuş Divan şairi az değildir. Kanuni'nin oğlu Şehzade Mustafa'yı öldürtmesi üzerine onu önder sayan bir kadın şairin Kanuni'ye isyanını geçende bir tv programında bir tarih hocasından dinledim. Sultan'ın gözdesi Hurrem'e "Rus Cadısı" diyecek denli kişiseldir, ama başkaldırıdır...

Zulmedip ol nev civana eyledin cevr-i feza
Boynuna taktın kemendi canına kıldın eza
Merhametsiz şah-ı alem, n’etti sultan Mustafa
Bir Rus cadısının sözün kulağına koyup
Nekr ü ale alunuben ol acuzeye uyup
Şevkat imandır bilurken kılmadın havf ü Hüda

g) Anadolu Halk müzikleri konusunda çok haklısınız. Ancak Anadolu özel bir durumdur. Osmanlı'nın kuruluşunu gerçekleştirmiş olan 13.yy kültürünün Aristokrat karşı devrime direnişi söz konusudur. Ayrıca bunu yapabilmek için bir başka "egemen"in kulluğunu kabul etmek zorunda oldukları da gözden kaçmamalıdır: Pir Sultan'ın şiirlerindeki "şah"ın Şah İsmail olduğunu unutmamak gerekir. Bunu Pir Sultan'ı aşağılamak için söylemiyorum. Hem bir başka türlü davranmayı bilecekleri yeni bir kültür henuz gelişmemişti, hem de "şah"da bulmayı umduıkları şey 13.yy Anadolu kültürüydü ki doğmakta olan "birey" kültüründen çok güçlü ögeler içeriyordu (bkz: yukarıda sözü geçen yazı).

Özetlersem: değerlendirmelerimizi yaparken "akış"ı temel almadığımız kanısındayım. Bu da doğaldır. Yaşadığımız dönemde Marxist kurama karşın, "akış"ı temel alan geleceğin kültürünü henuz oluşturamadığımızı görmek zor değildir. En önemli görevimizin bunu yapmak olduğunu düşünüyorum.

Gelelim "emperyalizm" ve "müzik" sorununa:

a) Dönemimizde "emperyalizm"in artık uluslar arasında değil sınıflar arasında olduğunu baştan saptamakta yarar var. Bu bağlamda "biz"i sömürmekte olan düşmanımız artık "Amerika" ya da "Avrupa Birliği"nin ulusları ya da ülkeleri değil, Türkiye burjuvazisinin de içinde olduğu sermaye sınıfı, yani dünya burjuvazisidir.

b) Sömürülmekte olan "biz" ise yalnızca Türkiye'de yaşayan "üretime emeğiyle katılanlar" ya da "emeğiyle geçinenler" değil, Amerika ve Avrupa dahil bütün dünyada yaşamakta olan "emeğiyle geçinenler", sömürü bağlamında ele alırsak "tüketiciler"dir.

c) Emperyalizmi hala "uluslar arasında yaşanan sömürü" olarak gösterme politikasının başarılması için avuç dolusu para döken, çünkü "tüketiciler"i olabildiğince uzun süre sömürmeye devam etmek isteyen Emperyalist yapı da, onun sanmamızı istediği gibi "ülkeler" ya da "uluslar" değil, sermayenin ta kendisidir (Biraz daha ileri gidersek bunun sermaye sahibi insanlar bile değil, sermaye düzeninin mekanik yapısından geldiğini, yaşamak için buna gereksemesi olduğunu görmemiz olasıdır. Bu konu daha ayrıntılı araştırılmaya gerek duymaktadır. Şimdilik konumuz değildir).

Bu saptamaları yaptıktan sonra birez daha ileri gidersek:

a) Klasik Batı Müziği adını verdiğiniz müzik, bugün artık "bilim" gibi akademik bir yapıdır. Avrupa kilise müziğinden yola çıkmış, Aristokrat kültürün egemen olduğu dönemde saraylarda dolanmış olmakla birlikte Barok dönem yaşamakla bugün artık Halk müzikleri de içinde olmak üzere bütün dünya müziklerini kapsayan evensel bir müziğe dönüşmüştür.

b) Bunun emperyalizm ile ilgisi yoktur. Dünyanın her yanındaki bilimin, iletişimin gelişmesi sonucunda bir araya gelmesine benzetebiliriz. Evrensel müzik artık dinsel müzikleri de, saray müziklerini de, halk müziklerini (Sarasate'nin "Zigeunerweisen" ya da "Gipsy Airs"ini internette aratabilirsiniz) de kapsayan ve onların üzerinde yer alan gelişkin, Evrensel bir sanat türüdür, Evrensel ya da Akademik müzik demenin daha doğru olduğunu düşünüyorum. Artık Ruhi Su'nun bütün türkülerinde, Fazıl Say'ın "Kara Toprak"ında Anadolu halk müziğini, yine Fazıl Say'ın İstanbul Senfonisinde (http://vimeo.com/18362962) hem saray müziğini hem de halk müziğini bulabilirsiniz.

c) Tanımını yukarıda vermeye çalıştığım, sınıflar arasındaki sömürü düzeni olarak Emperyalizm'in tıkamaya çalıştığı, insanı "insan" yapan yol budur. Kendini evrenselleştirerek (global sermaye), durmadan büyümek zorunda olması nedeniyle sınırları ortadan kaldırmaya çalışan sermaye, "insan"ların evrenselleşmesini (klasik anlamda Marxist enternasyonalizm) olabildiğince durdurmaya çalışmakta, bunu da "ulusal" sınırları olabildiğince uzun süre sağlamlaştırıp ayakta tutarak, dahası henuz oluşmamış sınırları oluşturmaya çalışarak, bunun için özel politikalar geliştirerek yapmaktadır. Bu politikaların en yaygın uygulananı ise ulusların birbirine düşürülmesidir. Böylece de silah tüketimini de olabildiğince uzun süre ayakta tutarak bir taşla birden fazla kuş vurmaktadır.

"İnsanlık" olarak içine düşürüldüğümüz, ama hızla kurtulmamız gereken tuzak budur!..

* * *

Sanatın doğal bir gerekseme sonucunda ortaya çıkmış olduğunu ve günümüze değin biyolojik (burada beyin) gelişmeye koşut olarak da çağlar içinde geliştiğini söyleyebiliriz.

Ancak kültürel değişiklikler de sanatın biçimini etkilemiştir ister istemez. Kimi zaman şaman doktorun hastasını iyileştirmek için doğal güçlere duasındaki içtenlikte, kimi zaman Afrika kabilesinde kurbanın (insan ya da hayvan) kendisini bağışlamasında söyleme gücünün yeterli olmadığı ortamlarda, kimi zaman mağara duvarına, ama belki de yine ava gitmeden önce, doğal güçlere haber göndermek amacıyla, dans, müzik, ya da resim sanatları gelişir. Bugün gördüğümüze göre yapılan danslar, çıkarılan sesler ya da çizilen ya da boyanan şekiller, hepsi insan beyninin ürünü olan soyutlama adını verebileceğimiz bir etkinliktir. Bunu oluşturan da insan beynidir. Belki de insanın bir tanımını da "soyutlama yapabilen hayvandır" diye vermek çok da yanlış olmaz...

İnsan beyni birçok soyutlama yapar. Bunların hepsi de "sanat" olmak zorunda değildir. Söz gelimi "dil" de bir soyutlamadır. Bilimlerin kullandığı kimi kavramlar da soyutlamalardır. Özellikle de matematik ve geometri, bütün işlemlerini soyutlamalar üzerinden yapar.

Ama "sanat" bütün bunlardan ayrı olarak "yaşam"ın paylaşılması için yapılan soyutlamadır. Ortaya çıkış biçiminde "coşku" vardır. Bilimsel soyutlamaları ise "akıl" var eder. Her iki soyutlama türü de bir "dil" oluşturmak için var olmuştur. Bunlardan biri duyunun, öteki duyarlığın dilidir. Duyusal dilin amacı bilgi aktarmak, duyarlığın amacı ise yaşamı paylaşmak, başka güçlere (insan, doğa, tanrı) paylaşmak istediklerini aktarmaktır. Ancak ne yapsa buna gücü tam olarak yetmemektedir. Çünkü duyarlık içseldir ve bunu dışsallaştırmak için mutlaka dış evrenin elemanlarına gerek vardır (Prof.Dr.Necdet Sumer - Bilim ve Ütopya Eylül 2003 Sayı:111 "Sanatsal Etkinliğin Doğası Üzerine" - mesajları şişirmemek için eklemiyorum. İsteyenlere yazıyı gönderebilirim). Bütün sanatların işlenebilen yanı bu dışsal yanıdır. Aslına bakarsanız sanatları birbirinden ayıran da yalnızca bu yandır.

Yani hangi sanat ve hangi dönem olursa olsun, sanatın özü aynıdır ve "insan"dır. Hiç kuşkusuz, kültüründen etkilendiği biçimiyle insan, siyasal yapısıyla, beğenileriyle, nefretleriyle, isyanlarıyla, hoşlanmalarıyla "insan yaşantıları"...

Elbette dışsal olan yan da kendi kültüründen etkilenecektir. Egemenlerin, halkın ya da sınıfların kültürü bu yanında kalacaktır. Ahmet Haşim'te var olan hüzün, her ne denli ona "ikinci serseri" adını takmış da olsa Nazım Hikmet'te de bir başka biçimde var olacaktır.

Gerçek Sanatın "egemen"i "egemen olmayan"ı, ya kendi biçiminde ya da üreten insanın yaşama biçimindedir. Dünyanın hiç bir yerinde, bu arada Osmanlı sarayında da, halk kökenli sanatlar ile saray kökenli sanatları birbirinden ayırmaya ve birinden yana tavır almaya ne hakkımız, ne de şansımız vardır. Divan şiirimiz de, Saray müziğimiz de bizimdir, halk şiirimiz, halk müziğimiz de (buradaki "biz" yalnızca benim gibi Anadolulu olanlar değil, bütün dünyada yaşayan "biz"dir)... En içten duygularını en bireysel duyarlıklarını paylaşan müzik de "biz"imdir, inandığı politik görüşe insanları çekmek için ajitasyon amacıyla yapılmış olanı da...

"Biz"im olmayan sanat var mıdır? sorusunun yanıtı bu durumda zor değildir: "Biz"im olmayan sanat, aynı zamanda sanat olmayandır. Kişisel olarak benim sorunum bu noktada. "Biz"im sanatımıza benzer dışsal ögelerle ve yalnızca "dışsal ögelerle" oluşturulan "meta"lara benim itirazım. Tek ölçütüm de bu. Arabesk'i değerlendirmemde de ölçütüm yine budur. Burada "egemenler" tam olarak devrededir. Bugünün egemeni olan Burjuva kültürü, kendi ekonmik yapısına uygun olarak, "insan olan"ın kültürünü geliştirmemesi için önünü kesmeye çalışmakta, sanatın içeriğini yok ederek yalnızca "biçim"den, yani kendi istediği dışsal ögelerden oluşan yapay bir sanat görüntüsü oluşturmaya çalışmaktadır.

Kültürlere bakarak yapılan Batı-Doğu ayırımları olsun, ulusal sınırlar olsun, ulusal kültür ayırımları olsun, biraz geri çekilip bakınca "yapay" ayırımlardır. Bu bağlamda, artık dünyanın üzerinde hangi kaynaktan gelmiş olursa olsun, müziği doğduğu kaynaklara göre birbirinden ayırmak, geleceği değil, geçmişi ölçüt alarak değerlendirmek anlamına gelmektedir. Egemenlerin ekmeğine yağ süren ve kurtulmamız gereken "tuzak" budur. Bu bağlamda Sibirya Yakut'larının boğaz çalmasıyla Afrika tam tamlarını, ya da Amerikan Zencilerinin pamuk tarlalarında söyledikleri şarkıları, blues'u ya da onlardan gelişmiş olan klasik cazı nasıl birbirinin devamı olarak görebiliyorsak Barok dönemi yaşamış olan Evrensel müziği de Emperyalistlerin müziği diye dışta tutamayız. Onun içinde yaşanmış olan gelişmişlik elbette dünyanın bu yöresinde yaşamakta olan insanların müziğini de içine alacak ve geleceğe doğru götürecektir.

Yani dışsal, biçimsel yanı üzerinde yapay olarak yürütilen bu tartışmaları uzatmadan dünyanın bizim yaşadığımız yöresinde gelişmiş olan halk ya da saray müziği de içinde olmak üzere "içsel" yapısının hangi dışsal ögelerle geliştirilebileceği üzerinde çalışmak gerektiği kanısındayım. Günümüzde bunu yapabilen de kökeni ne olursa olsun, Evrensel müziktir. Ticari olmaktan arınmış, para kazanmak için yapılmayan ama gene de yapılma savaşımı sürdürülen evrensel müzik. Artık bu, ne batı ne doğu, ne İtalyan, ne Japon, ne Türk ne Afrika; ama hem doğu, hem batı, hem İtalyan, hem Japon, hem Türk, hem Afrika müziğidir. Hem de bunlardan kaynaklanan her türlü müziktir. Geleceğin dünyasında hepimiz "bir"iz.

İşte "sol" bu dünyayı yaratmanın, geleceği kurmanın kavgasıdır. Bu tutum dışında kalan her türlü geçmişe bağlı düşünsel yapı, "sağ"da kalır. İstesek de istemesek de... Şu "egemen"den geliyor, şu "halk"tan falan gibi ayırımlarla özellikle sanata bakamayız. Buradaki ana ayırım ürettiğimiz sanatın, o egemenin sosyal dünyasında nasıl bir yerde oturduğudur. Bunun en uc örneği, Hitler'in belgeselcisi Leni Riefenstahl'ın yaptığı belgesellerdir. Onu, Hitler'in propaganda belgeselcisi diye hiç bir belgeselci yok saymaz, sayamaz. Vardır ve tarihte bir yerdedir. Bugünün belgeselinin oluşmasında onun da önemli bir payı vardır.

Tam bu noktada sevgili Can Yücel'in kendi sesinden Ezra Pound üzerine bir konuşmasını metne ekleyeyim:

Pound; Ezra (1885-1972)

Kendisi Amerikalı. Ama daha ziyade tarihe, şiir tarihine sahip çıkan soylu bir Avrupalı. Pound'un Çin geleneği içinden umulmadık parodiler yaratmasına da engel değildir elbet. İmgeci diye adlandırılan bir okulun elebaşı mevkisi. Gene de Eluard düzeyinde bir büyük şairin arkadaşı, yürek destekleyicisidir. Pound'un İkinci Dünya Harbi'nde Roma Radyosu'nda Faşizm adına yaptığı sözcülük, bu büyük şairin gözümüzden silinmesine yol açmış olsa bile, Pound'u bu naneye sürükleyen şey, Burjuvaziye, Kapitalizme, tefeci Yahudiliğe karşı duyduğu öfkedir. Bunun da kefaretini, uzun süre, bir Amerikan akıl hastahanesinde yatarak çekmiştir, bir kafes içinde. Cantos adlı uzun şiiri, sanırım azgın Amerikalıların ya da Faşistlerin değil, Dünya'da sömürüye karşı çıkanların baş üstünde tutacağı kitaplardan biridir.

Kolaylıkla cazı da , bütün öteki yerel müzikleri de içerecek biçimde müzikler bestelenebilir. Fazıl Say'ın "İstanbul Senfonisi"ni bu yapıya yine kolaylıkla örnek gösterebilirim. Koca bir orkestranın içinde Osmanlı Saray müziğinin çalgıları son derece "iyi" yerleştirilmiş ve yama gibi de kalmamıştır. Kaldı ki, sizin de söylediğiniz gibi Cazın da bu tür bir kapsayıcılığı vardır. Bütün bunlar yapılmadan önce, 1950'li yılların başında Dave Bruebeck'in İzmir'de kısa süreli bir bulunuşu sırasında duyduğu 9/8'lik aksak ritmle hemen bir küçük beste yaptığını ve "Blue Rondo a la Turk" adını verdiğini de anımsatmak isterim. Oldukça çok örnek aklıma gelmekle birlikte bir de Üzeyir Hacıbeyov'un Fuzuli'nin ünlü şiirinden besteleyip 1908 yılında Bakü'de sahnelediği "Leyla ve Mecnun" adlı operasının bütün aryalarının tar eşliğinde ve bildiğimiz türkü sesiyle okunmakta olduğunu ve inanılmaz güzellikte bir beste olduğunu örneklemek isterim.

"Seçkinler" kavramı üzerinde de durmak isterim. Böyle bir sosyolojik kavram yoktur. Aristokratların egemen olduğu dönemde seçkinler onlardır, Burjuvaların egemen olduğu dönemde de onlar... Oysa tarih içinde bu hangi sınıftan gelmiş olan müziğe "seçkinlerin müziği" diyebileceğiz, ben bunu anlamakta zorluk çekiyorum. Hala Kızılbaş nefeslerinin en yaygınlıkla kullanılanları Hatayî, yani Şah İsmail'indir. Ve kendi döneminde açık-seçik bir "seçkin"dir. Yukarıda örnekledim, Beethoven'ın söz gelimi 3. Senfonisi olan Eroika, yeni geçmiş ve döneminin "seçkin"lerine karşı yapılmış olan Fransız Devrimi'nde Aristokratlara karşı Burjuva'ların egemen olmasını kutlamak için yazılmış ve dönemin burjuva önderi olduğunu sandığı Napoleon Bonaparte'a adanmıştı. Ama Napoleon'un bir "sonradan görme" olarak kendini İmparator ilan edeceği politikalar geliştirmekte olduğunu anlayınce bu adamasını geri çekmişti. Tek operası olan Fidelio'nun da bütünüyle gününün "seçkin"leri olan Aristokratlara karşı verilmekte olan savaşımı anlattığını söylemek isterim. Şimdi bunlara nasıl kolayca "seçkinlerin müziği" adını verebileceğiz? Koca Sovyet besteci Shostakovich'in neredeyse bütünüyle devrimi anlatan müziklerini hiç saymıyorum. Özellikle 5 ve 11 numaralı senfonilerini mutlaka dinlemenizi öneririm.

"Klasik Batı Müziği" diye geleneksel bir ad taktığımız müzik, bütün yerel müzikleri de kapsayan, Barok dönem yaşamışlığın gelişkinliğini de taşıyan ve her kanaldan gelen müzikçinin kullanabileceği özellikler katılan, daha önemlisi üzerine daha da araştırma ve katkı yapılabilecek olan Akademik müziktir. Yalnızca "onu mu sevsem, bunu mu sevsem"e verilecek bir yanıtla ortaya çıkan bir seçme değildir. Söz konusu olan, "eşit" anlayışlar arasındaki farklar değildir, işlenmişliktir. Hekimlikte geleneksel kırıkçı-çıkıkçılarla (ki çok iyi anımsarım, onlar da çok başarılıydı) ortopedist hekimler arasında nasıl bir ayırım varsa onun gibi...

a) Müzik, bütün sanatlar gibi bir araçtır. İnsanın kendisini paylaşmaya çalıştığı bir araç. Döneminin seçkinleri ya da halkı, kendilerini her türlü müzikle anlatmaya çalışabilirler. Tek başına "müzik" kavramına "sosyalist" denemez. Kim kullanırsa onundur. Şiire sosylisttir denilebilir mi Ahmet Haşim ya da Nazım Hikmet arasında şiir değeri bakımından bir ayırım var mıdır?

b) Müzik de, nereden kaynaklanırsa kaynaklansın, "gelişkinliği" üzerinden değerlendirilmelidir. Hangi müziği kullandığımız önemli değildir. Müzik de, kökeni ne olursa olsun, bütün sanatlarda olduğu gibi, sosyal sınıfların kültürlerine göre biçimlenir.

c) Müzikle ilgilenen sosyalistlerin Akademik Müzik dinliyor olmakla aristokratlaşması da olanaklı değildir. Dahası, belki de insanın insanlaşmasına, her türlü müziği yapıyor ya da dinliyor olması katkıda bulunabilir. Yeter ki burjuva yozlaşmasının içinde olmasın, "müzikmiş gibi" görünen, ve insanların gelişmesine engel olan yapılar karşımıza çıkmasın. Günümüzde bunları ayırmanın en önemli yolu, burjuva ekonomik yapısının çarkları arasında, "meta" olarak üretilmiş olmaları ile belirlenir. Bu konuda haklısınız. Ticari yozlaşmaya izin vermeyen bir yapının temel alınmasının yolu, bunu doğru ayırdetmekten geçmektedir. Yozlaşmış bir müzikten yararlanarak halka ulaşmaya çalışmak, halkı (yani yönetilenleri) gerçekten terk edilmişlikleri içinde bırakmış olmaktan başka bir anlama gelmeyecektir. Bunun en belirgin örneği de bir tür arabesk olan Gırgır dergisi ve ardıllarının ortaya çıkardığı ve adlarına karikatür dediği çizimlerdir.

"Aşağılamak" gibi bir niyetim yok. Tam tersine çok ciddiye alıyor ve karşısına geçip savaşım vermek gerektiğini, ilerlemenin, geleceğin sanat-mış gibi görünen engellerini ortadan kaldırmak gerektiğini düşünüyorum. Geleceğe ilerlemenin yolu budur.

Kendi zamanımızın "seçkinler(!)"ini yaratma savaşımı vermenin zamanı gelmedi mi: "seçkin" olmayan kimsenin kalmadığı bir zaman?

Kültürel yozlaşmanın Sosyolojik alt yapısı üzerine...

2011-01-16T05:30:00.002+02:00

"GELECEĞİMİZİN SABAHLARI İÇİN..."

"Ucube"nin asıl adreslerinden biri: "Arabesk"!..

Batı ya da doğu diye iki ayrı kültür olmadığı gibi, iki ayrı müzik türü de yoktur. Değişim ve gelişim çizgisinin ayrı noktalarına ulaşmış kültürler, müzikler vardır.

Dünyanın her yerinde müzik aynı gereksemeden doğar, aynı kanaldan gelir, toplumların yaşam biçimlerine göre biçimlenir. Toplumları ve yaşam biçimlerini biribirinden ayıran ölçüt dönemin kültürüyle belirlenir. Bu kültürel ölçüt, sosyolojinin verilerine göre, Aristokrat ümmet toplumlarında "din", günümüz Burjuva toplumlarında "millet/ulus"dur. Yanyana yaşayan toplumlar birbirinin kültürünü etkiler, yeni sentezler oluşturur.

Avrupa'da gelişen müzik, Renaissance sonrası 16-18 yy'lar arasında "Barok" dönemden geçerek Ortaçağ dinsel aristokrat yapısını geride bırakmıştır. Bireyin dünyasına girmiş, müzik de Aristokrat kültürden Burjuva kültürüne geçmiştir. Müzik araştırmaları bulunan Prof.Dr. Necdet Sumer'e göre Avrupa'da gelişen müziğin niteliksel ayrılığının kökeninde "Barok dönemi yaşamış olması, bu dönemin kattıkları" vardır. Sevgili Sumer'in düşüncesine ek olarak "Renaissance sonrası Burjuva kültürüne koşut olarak nitelik değiştirmiş ve dönemin gereksemesini karşılamak üzere 'birey' dünyasına dönmüş olmasındandır" denilebilir. Geçiş döneminin sosyolojik, kültürel ve bireysel özellikleri bütün incelikleriyle Alain Corneau'nun 1991 yapımı "Tous les Matins du Monde / Dünyanın Bütün Sabahları" adlı filminde 17 yy bestecisi Sainte Colombe'un yaşamı özelinde büyük bir ustalıkla anlatılır. http://www.imdb.com/title/tt0103110/

Anadolu'da Aristokrat "kul kültürü"nün sonlanması ve Burjuva "birey kültürü"ne geçiş sürecinde karşımıza iki biçimde çıkar. Biri, hızını Aristokrat kültürden alan, onun üzerine oturan burjuva müziği, öteki burjuva ticari yapısının etkisiyle ortaya çıkan "satılabilir" ya da "satışa gelebilir" bir "meta" olarak müzik. Yozlaşma, ikinci yolun üzerinde, "yeterli kültürel alt yapıya sahip olmayan ve yalnızca satılmak için yapılan müzik" alanında görülür!..

Kemalist dönemin kültür üzerine, bu arada müzik üzerine etkisini bugünden bakarak ve bugünün değer yargılarıyla ölçüp biçerek, "Türk müziği yasaklanmıştır" diye yüzeysel değerlendirmeler yapmak doğru olmaz. Osmanlı aristokrasisinin bürokrasi kültürünün üstüne oturmuş ve işlerlik geleneğini zorunlu olarak Osmanlı "kul kültürü"nden almış olan Kemalist bürokrasinin çalkantılı geçiş döneminde yanlışlar yapılmış olması doğaldır. Her devrimden sonra bir "devrimin yerine oturma süresi" gerekmiştir. 20.yy Anadolu Devrimi, dünyadaki son burjuva devrimidir. Bu dönemde insanlığın burjuva devrimlerinin deneyimine sahip olması nedeniyle, Kemalist Burjuva Devrimi'nde geçiş süreci, olabilecek en kısa sürede aşılma yoluna girmiştir. Neler yaşandığını elbette tarihçiler açıkça araştırmalıdır. Ama bu, Kemalist Burjuva Devrimi'nin akış içindeki doğru yeri gözetilmeden, mahkum edilmesi gerektiği ön yargısıyla yapılmamalıdır.

Osmanlı'nın kuruluşunda, özünü oluşturan, ama sonradan Aristokrat karşı devrimle önü kesilen Burjuva kültürü, sosyolojik bakımdan, ama dar bir bakışla "batıcı" yanılsamasıyla adlandırılan hareketlerin ilkinden, Lâle Devri'nden sonra gelişir. Klasik Türk Müziğinin içinde oluşan "Şarkı formu" ile ortaya çıkmakta ve dönemden etkilenen yaşama biçimine koşut yeni bir tür, "eğlence müziği" oluşmaktadır. Bu formda, Dede Efendi gibi Klasik Türk Müziğinin değerli bestecileri bile, öteki bestelerinin ağırlığında olmayan, oldukça hafif, şarkı formunda eğlence müzikleri besteleyeceklerdir. 20. yüzyıla yaklaştıkça, burjuva "bireysel" yaşam biçiminin daha da egemen olmasına koşut, bu tür, kendini yavaş yavaş "Klasik Türk Müziği" adını verebileceğimiz Aristokrat kültürden gelen müzikten ayıracak, yeni yaşam biçimine koşut olarak arasına bir yandan "Longa"lar, "Sirto"lar gibi eğlence müzikleri ile de birleşecektir ("Fasıl" denilen ve disipline edilmemiş şarkı formu yorumlarının da bu dönemde yaygınlaşmış olduğuna dikkat çekmek gerekir). Rum ve Türk eğlence müziklerinin ve dillerinin karmaşasından oluşan Rembetiko (ya da Rebetiko) bu dönemde ortaya çıkar. Aynı dönem, İslam ilahilerinin arasında bir tür serbest okuma sayılabilecek Gazellerin, ustası olan hafızlar tarafından, "bülbül sesli" gibi eğlenceyi çağrıştırır nitelemelerle bir tür eğlence müziğine dönüştüğü dönemdir.

20.yy ortalarına doğru, öteki kültür alanları -söz gelimi Edebiyatta Yahya Kemal- ile koşutluk içinde Münir Nurettin gibi, şarkı formunun klasikleri yetişecek (söz-beste ortaklıkları bu durumun özel bir kanıtı gibidir), daha sonra bunlara, klasik ile popüler arasındaki kültür ayırımı gözardı edilerek "neo-klasik" adı verilebilecektir.

1950'li yıllarda gazinoların gelişmesi ile eğlence müziği para getirmeye -rant sağlamaya- başlar, 1960'dan sonra 45'lik plakların çıkması ve taksilere takılan 45'lik plakçalarların "avazeleri" ile gazinodan gelen Zeki Müren'in yanına Halk Müziğinin gazino kanadından gelen Muzaffer Akgün'ün katılmasıyla, rant ve yozlaşma doruklarına ulaşır.

Arabesk denilen ve son günlerin moda deyimiyle "ucube(!)" müzik bu dönemin devamı olarak ortaya çıkacaktır. Bu ucubede, halk müziğinin "yanık"lığı (Anadolu türküsü bestelenmez, "yakılır") "ezik"liğe dönüşecek Arap müziği ticari "talep/istem"ine uyarak Arap tınılarına yaklaşacak ve Arabesk adını alacaktır.

Öte yandan, günümüzde, Burjuva kapitalist yapının ancak, "kâr ederek geçim sağlama" ve dolayısıyla "daha çok tüketme" ölçütleriyle devinebiliyor olduğunu göz önünde tutarak, insanın doğal gereksemesi olan sanatın, "sunum-istem / arz-talep" çarkları arasına sıkışmış olduğunu kolaylıkla görebiliriz. Kuşkusuz bu yapının oluşmasında, "istem/talep"in önemli bir payı vardır ("halk böyle istiyor" kolaycılığı), ancak bunun özgür bir istem olduğu söylenemez. Oluşmasında, tüketiciyi kolayca üretilebilir olana yönlendirmek, gereksemedan çok daha fazlasını tüketmesini sağlamak ve tüketimi olabildiğince uzun süre diri tutmak üzere çeşitli Burjuva/Kapitalist mekanizmaların geliştirilmekte ve işletilmekte olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Bu mekanizmaların ilk organize kaynağının, Hitler'in propaganda bakanı Göbbels'in oluşturduğu "Büyük Yalan kuramı" olduğu unutulmamalıdır. Ardından, adı önce "reklamcılık" olmuş, şimdilerde "halkla ilişkiler" adı verilmiştir. Bu adın oluşmasında da "büyük yalan kuramı"nın önemli payı olduğu açıktır. Yani kapitalist yapı bu iş için para dökmekte, başarılı da olmaktadır. Yöneldiği kitle ise örgütlenmemesi ve durumun ayırdına varamaması için özel önlemler alınan "tüketici"dir, "biz"iz!.. Üstelik dökülen para, maliyetlere yansıyan bizim paramız, yani emeğimizdir!..

Ne gazino kültürü, ne de Arabesk; Karagöz'ün, orta oyununun, kuklanın, gezici tiyatro turuplarının, doğal süreç içinde gerçek gereksemeden oluşmuş "gerçek eğlence kültürü"nden gelmez. Ve tabii kökeninde, Aşık Veysel'in gerçek gereksemelere oturmuş olan nefesleri de bulunmaz. Bunların kendi aktıkları yol üzerinde gelişebilecekleri ve gelişkin bir kültürün oluşabileceği tehlikesi, önünün kesilmesi gereğini doğurmuş, burjuva kapitalist yapı, kendi hareketlendiricisi olan "kâr" doğrultusunda "halkla ilişkiler" kuramını da alabildiğine kullanarak önünü kesme (ya da hiç değilse denetim altına alma) operasyonu gereğince uygulamalarını yapıtların içine yerleştirmeye başlamıştır. Hal Ashby'nin "Being There / Merhaba Dünya"sı gibi dirençli birkaç olumlu örnek dışında bugünün komedisinin, artık Shakespeare'in komedyalarıyla da Charlie Chaplin'in komedisiyle de, niteliksel olarak hiç bir ilgisi yoktur. Bugünün komedisi çok büyük oranda, gerçek gereksemenin değil, Burjuva kapitalist dizgenin kendi oluşturduğu "yapay istem/talep"in ürünüdür. Belirli yaş üstündekilerin hâlâ anımsayabildiği Dümbüllü İsmail komedisi ile bugünkü Cem Yılmaz komedisi arasındaki nitelik farkı açıklıkla ortadadır...

Arabesk, pek çok kültür dalını kullanan ticari "sunum/arz" alanlarında olduğu gibi, bu yapının sonucu, yozlaştırmasıdır. Ne "yanık"lığın insanca başkaldırısını ne caz müziğindeki, biraz da karikatürle kardeş, başkaldırıyı taşır. Arabeskin özündeki "eziklik", içinde, bu ezikliğin kabullenilmişliğini barındırır. Karikatür sanatının ardına sığınarak "satılabilir" ve "kâr getirebilir" kılınan Gırgır ve salkım saçak ardılları ile aynı popüler çizgide, aynı durağanlıkta, aynı yozlaşma sürecinin ulaştığı noktadadır.

Geleceğin dünyasını oluşturmak için bu yapının mutlaka ve hızla ayırdına varılması gerekir. Kapitalizmin güdümlü "sunum-istem" yapısının ardındaki "güdüm"ü görünür kılmak ve herkesin önünde ipliğini pazara çıkarmanın zamanı hızla geçmektedir. Yok edilmeye çalışılan ve gerçek gereksemelerle oluşmuş, sanat, bilim, felsefe gibi her türlü yaratı kanalının açık tutulması için verilmesi gereken savaşım, günümüz aydınının görevidir.

Sonuç olarak:

Söz konusu yozlaşma, dünya burjuva kültürünün yarattığı ticari müziğin yozlaşma süreci (popüler müzik) ile de önemli koşutluklar içermektedir ve bu açıdan da ele alınmalı ve incelenmelidir.

Burjuva devrimleriyle aristokrasiyi alaşağı ederek kendi düzenini oluşturmuş olan yapı, çöküş sürecini yavaşlatmak için, yine kendi oluşturduğu "birey" dünyasının zayıflıklarını kullanarak yeni ve yapay bir "kul düzeni" oluşturmuştur. Bunu olabildiğince uzun yaşatmak için de elinden geleni yapmaktadır.

Kültürel ya da siyasal, her alanda geliştireceğimiz politikaların, yozlaştırmaya karşı savaşım politikaları olması gerekmektedir.

Aradığımız nedir? "Mutluluk" mu, "mutsuz olmama" mı?

2011-01-01T05:58:00.044+02:00

fotoğraf: Ceren Tuncer

Hasan Ersel'in Açık Radyo'da yaptığı "Mutluluk İktisadı" konulu konuşma üzerine... (30 Aralık 2010)
http://www.archive.org/download/Ekonot30Aralik2010/Ekonot20101230.mp3
(Sevgili Hasan Ersel'in izniyle yayınlanmıştır)

Sn Hasan Ersel,

Bilmiyorum yayın sırasında mesajı alabiliyor musunuz?

"Mutluluk" ve "mutlu olmak" olmak kavramlarını ele almak yerine,

""Mutsuzluk" ve "mutsuz olmamak" kavramları açısından yaklaşsanız sanırım daha doğru yerlere varacaksınız?

Sevgiler,

Ömer Tuncer.

Sayin Tuncer,

Mesajinizi aksam okuyabildim. Oncelikle ilgi gosterip, yazdiginiz icin cok tesekkur ederim.

Onerinizin basit bir olumsuzlama olmadiginin farkindayim. Once, dogru olmasina ragmen, yuzeysel kalacak olan bir yanit vereyim: Terimleri ben secmedim. Ikitisatta boyle bir alan olusmus durumda: "Economics of Happiness". Bunu "mutluluk iktisadı" olarak Türkçelestirdim.

Konunun ozune iliskin yanitima gelince, o da soyle: "Mutluluk durumundan" soz edince sanki insanin mutlu oldugu bir nokta oldugu ve bunu bildigimiz gibi bir sonuca varmak da olanakli. Bu da pek gercekci gorunmuyor. Aslinda iktisatta (neoklasik iktisadi kastediyorum), bu tur bir yaklasima "fayda" baglaminda basvurulmus ve insanin "mutlak olarak en cok fayda sagladigi durum" biciminde bir tanim verilmistir. Iktisatcilar buna "bliss point" adini vermisler. Galiba bunun anlamına uygun Turkce karsiligi "Cennetin verecegi mutluluk noktasi" olmali. Iktisatcilar bu kavrami ortaya atmakla birlikte, bunun bir insanin butce sinirlari icinde olamayacagi varsayimini yaparak, daha fazla tuketim yapmanin kisinin faydasini azalttigi durumu disarida birakmislar. Bu da rekabetci piyasada dengenin ozellikleri uzerinde yapilan calismalarda onemli bir yer tutan "doymazlik" varsayimini temellendirmistir.

Bu tur dussel bir durumun ele alinmadigini belirtmek icin konusmamda iki noktanin altini cizmeye calistim. Bunlardan birisi kisinin "ifade edilen tercihleri ile aciklanan seçimleri" arasinda fark olmasi. Verdigim basit ornekte "Tahiti'de tatil yapmak istedigini" ifade eden kisinin acikladigi tercihi "Istanbul'da tatil yapmak". Cunku ilkini yapamiyacagini biliyor. Istanbuli, yapabilecekleri arasindaki secimi. Bu konunun kisi icin onemli oldugunu dusunurseniz, tercihi ile secimi arasinda fark olmasinin onun mutsuz oldugunu gosterecegi varsayilabilir. Psikoloji alaninda yapilan calismalarda bu farkin yarattigi mutsuzlugun derecesini olcmege calisiliyor. Dolayisiyla bu yonteme basvurarak "mutsuzlugun azaltilmasi" olgusu ele alinabilir. Mutsuzlugun azaltilmasinin uc noktasi ise sizin ifade ettiginiz "mutsuz olmama" durumudur. O da kisinin ifade edilen tercihinin acikladigi secimi ile ayni olmasi anlamina gelecektir.

Ikinci vurguladigim nokta ise, bir eylemin kisiyi "mutlu edip etmedigini" saptamaya calismak yerine "mutlulugunu artirip artirmadigina" bakmakti. Bu bir yontem sorunu. Yakin yillarda, ozellikle iktisadi adalet baglaminda, gundeme gelen bir konu. Benim yakinlik duydugum gorus, ilkinin yapilamayacagi ama ikincisinin, psikolojinin bulgularina dayanilarak, yapilabilecegi gorusu.

En iyi dilekerimle yeni yiliniz kutluyorum.

Saygilarimla,

Hasan Ersel

Sevgili Hasan Ersel,

Benim kısa önerimi, emek verip uzun uzun yanıtlamış olmanıza içtenlikle teşekkür ederim.

Ekonomiden anlamam. Çok da anlamaya çalışmam galiba. Ama bu kez "mutluluk" kavramının ekonomiyle ilişkisi beni doğrudan ilgilendirdi. Sözünü etmeye çalıştığım bir olumsuzlama değil, içinden çıkılamaz gibi görünen kimi konulara çözüm önerisiydi yalnızca. Hani matematikte öğretirlerdi "Olmayana ergi yöntemi" diye bir şey; onun gibi... Konuşmanızın birkaç yerinde duydum: "mutlu olma" yerine "mutsuz olmama" deseniz çözülecek. Bu, "mutluluk iktisadı" gibi bir konu başlığı altında da yapmanıza bir engel olmadığı kanısıydayım.

Ekonomiden bağımsız olarak durumu şöyle görüyorum: "Mutluluk", sürekli yaşanan bir durum, dolayısıyla sürekliliği olan bir kavram değil. Bir tırmanma, en üst noktaya ulaşmış olma durumudur. O güne kadar olan özlemlerinizin yerine geldiği bir durumdur. Sonra insan psikolojisi daha yukarılara tırmanmak için sizi bulunduğunuz yerde "normal"e, yani "sıfır" noktasına geri getirir. Orası hem o anda bulunduğunuz yerdir, hem de yeni sıfır noktanızdır. Yani o noktada "mutluluk"unuz azalır ve sona erer. Üniversiteden mezun olursunuz, çok mutlusunuzdur. İki ay sonra iş bulmaya çalışırsınız mutsuzsunuzdur. İş bulduğunuzda yine mutlu olursunuz, sonra işinizden memnun olmazsınız, yine mutsuzluk gelir. Sevgiliniz olur mutlu, rutin anlaşmazllıklarla mutsuz, evlenirsiniz mutlu, geçimsizliklerle mutsuz olunur. Dorukları sıfır noktalarına indirgedikten sonra artık o noktadan aşağı inmiyor olmak "mutluluk" değil, "huzur"dur. Yani "mutluluk" üzerine düşünürken temel kavram, "mutsuz olmamak" olmalıdır.

Sanırım ekonomide de böyle. "Mutluluk" üzerinden değerlendirmeler oldukça zor, çünkü "duragan/statik" bir durum değil. "Mutluluk" kavramıyla anlatmaya çalıştığımız duragan nokta ise "sıfır/huzur noktası". Yoksa "Evlillikte mutlu olmak" diye bir şey olabilir mi? Ama "mutsuz olmamak" diye bir durum olabilir. Yani "huzur" olanaklı bir durumdur. Ve "mutluluk" diye asıl aradığımız şey de sıfır noktasıdır. "Mutluluk" sıfır noktasından "mutsuzluk"a doğru kaymaya başladığımızda bozulur.

Bu anlattıklarımı sanırım ekonomiye de uyarlamak ve yine de "mutluluk ekonomisi" demek yanlış olmaz. Söz gelimi, yeni iş bulmuş bir insanın mutluluğu ile on yıldır aynı işte çalışmış bir insanın mutsuzluğu aynı noktada buluşur. Bu durumu ekonomik ayrıntılara uyarlamak artık sanıyorum benim yapabileceğim bir şey değil. Ama sanırım pergelin sivri ucunu koyarak ölçü vermek, ölçüt koymak için hareketsiz, sağlam bir nokta arıyorsak o nokta "mutluluk" değil, "mutluluk durumu"nun sıfır noktası, yani "huzur"dur. Ancak sivri ucu oraya koyarsak ölçütler koyabilir, ölçümler alabiliriz.

Yinelersem: "mutluluk" üzerine -bilimsel ya da değil- düşünürken ele almamız gereken kavramın "mutluluk" değil, "mutsuz olmama" olduğunu düşünmemin nedeni budur.

İstesem de istemesem de sizin kültürle iç içe anlatımlarınızla yavaş yavaş iktisat öğrenmeye başlıyorum galiba. Bu da beni "mutlu ediyor" :-) ...

İnsanlığın mutsuzluklara akmayacağı pek çok yeni yıllar dileği ile...

Sevgiler,

Ömer Tuncer.

Felsefe, bilim ve sanatta "mülkiyet" kavramı üzerine...

2011-01-01T05:26:00.000+02:00

Felsefe Bilim ve Sanatta Telif Hakları Zındanı...

Sanat üreticilerinin de izleyicilerinin de hep birlikte bu konuda savaşım vermemiz gerektiğini düşünüyorum. Kapitalist toplumsal yapının sanatçıyı ürününü satarak geçinmeye zorlamasına karşı!.. Toplum, kapitalist dizge dışında yaşadığı çok uzun binyıllar boyunca sanatçısını ürününü satmak zorunda bırakmadı. Ama gene de biz Homeros'tan Yunus'a, Aiskhilos'tan Shakespeare'e, Praxiteles'ten Rodin'e, hiç bir resmini görmemiş olmamıza karşın ressam Apelles'ten Brugel'e sanatçılarımızı biliyoruz. Ürünlerini, araya yüzyıllar ve binyıllar girmesine karşın bizimle paylaşmayı başardılar.

Öyle başardılar ki bunca zamana karşın Ömer Hayyam rubaileri bugün Sevgili Fazıl Say'a bu konuda beste çalışması yapmak için esin kaynağı olabiliyor.

Yalnızca sanatçılar mı? Filozofları, bilim insanlarını da aklınıza getiriniz. Onların da ürünlerini satmak zorunda kalmadıklarını düşünüyorum.

"Yunus Emre hiç bir şiirine fiyat etiketi takmamıştı!.." Takmak zorunda da kalmamıştı.

Fiyat etiketimizi taktığımız anda ne oluyor görüyoruz. Herşeyin sahtesi ortalığı dolduruyor. Bir yanda meyhane ressamları, öte yanda sarhoş eylencesi arabesk ve meyhane şarkıları, daha da ötede salya sümük şiirler... Haydi bırakın bunları bir yana, bütün bu pespayeliğe "sanatçı" adı vermeler...

Savaşmak zorunda kaldığımız yapı bu değil mi? Ama biz toplumu, gerçek sanatçıyı EN ÜST DÜZEYDE yaşatacak yapıya zorlayacak baskı gurubunu sanatçılar ve sanat izleyicileri olarak oluşturmazsak ve paylaşım ürünlerimizi, kapitalizmin bizi zorladığı gibi satarak geçinmeyi savunursak ne aynı mantıkla üretilen arabeskin kökü kesilir, ne pespaye aşk şiirlerinin, ne "piyasa sineması" denen garabetin, düşük düzeyli tv dizilerinin ne de sağda solda gördüğümüz inanılmaz çirkinlikteki leylek, ördek biçimli objelerin!..

Hemen yarından başlayarak ürünlerimizi satmayı bırakalım demiyorum kuşkusuz. Yaşayabildiğimiz, soluk alabildiğimiz dünyayı hemen terk etmeyeceğiz kuşkusuz. Ama geleceğin dünyasını bir sanat dünyası haline getirmek için de "biz ürünlerimizi satarak yaşamak zorunda kalmak istemiyoruz" kampanyası başlatmamız ve çok güçlü ve istikrarlı olarak sürdürmemiz gerekmiyor mu?

Peki bu "internet" denilen "hırsızlık ortamı(!)"nı neden bir "paylaşım ortamı" olarak kullanmıyoruz? Hiç değilse kendini başka yollarla geçindirebilenler tarafından bu yapı başlatılsa diyorum... Neden sattıklarımızın yanında küçük küçük kimi bestelerimizi de internet üzerinden telif istemeden dağıtmaya başlamayalım, üstelik karşı çıkacağımıza bunu çoğaltmaya da çalışmayalım?

http://omer-tuncer.blogspot.com/2009/01/telif-haklar-konusunda-aykr-dnceler.html

Ne dersiniz?

Kimi yinelemeler de olacak galiba ama... Peki, daha açık anlatmaya çalışayım:

1) Sanat yapıtının üretilme amacı yaşamımızı, duyarlığımızı, şu anda dünyada bulunan ve gelecek olan başka benliklerle paylaşmaktır. Öteki üretimlerin ise gereksemeden fazlasının satılması temeldir. Yani başka başka nedenlerle üretilirler. Nefes aldığınızda bedeninizden çıkan nefesi toplayıp satmak gibi bir şeye nasıl kalkışmıyorsak sanat, bilim ve felsefe alanlarındaki ürünlerimizin de tüketim maddeleri gibi ekonominin parçası haline gelmeleri onların niteliklerini değiştirmekte, onları arz-talep doğrultusunda biçimlendirmektedir. Bu alandaki yozlaşmanın nedeni budur.

2) Kapitalist toplum, ihtiyaç duyulan her üründen "kâr" çıkarmaya çalışan, hareketini, yaşamasını "kâr"la sağlayan toplumdur. Temel yapısı, insanların, basitçe bakıldığında, ürettiklerinin gereksemelerinden fazlasını satarak başka gereksemelerini karşılamalarıdır. Üretimi "kâr" belirler. Toplumu yönlendirir, biçimlendirir, dahası oluşturur. Kültürümüz de bu çarkın içine girdiğinde buna göre şekillenir. Kendi gereksememiz devre dışı kalır ve satılabilecek şeyi üretmeye başlarız. Kültür yozlaşmasının, basitçe, temel nedeni budur. Önerdiğim direnme işte bu yapıya karşıdır.

3) Bundan önceki toplumlar Aristokratların yönettiği toplumlardı - "feodalizm" dediğimiz yapı... "Kâr" ölçütüne göre biçimlenmiyordu. İnsanlar kendilerini "kul" görüyorlardı. En üsttekiler, kırallar, sultanlar, çarlar, imparatorlar bile "Allahın kulu" idiler. Yaşamanın yolu, kendi üstündekilerden alınan sadaka mantığındaki mülkler, gelirlerdi. Dünyanın her yerinde böyledir. Ağalar, beyler kendi üstündekilerden bir tür "sadaka" alır, kendi altındakilere bir tür "sadaka" verirdi. Yani alıp verdiklerinin mantığı, "karşılık" yani "bedel" değildi. O yüzden de her "ast" kendini "üst"üne "muhtaç" duyumsardı. Sanat, bilim ve felsefe de ister istemez bu yapı içerisinde oluşuyor, biçimleniyordu. Sarayda ya da bey konaklarında oluşuyor ise... Zaman aktıkça insan, saraylar dışında "kul"dan "birey"e dönmeye yani özgürleşmeye başladı. İngiliz kıralı bile feodal beylerin baskısıyla 1215 yılında "Magna Carta Libertatum / Büyük Özgürlük Bildirgesi"nı imzalamak zorunda kaldı. Sosyal ortamda burjuva hareketinin ilk adımı budur ve kültüreldir. İlginçtir ki Aristokratlar tarafından oluşturulmuştur. Bundan sonra ortaya daha bağımsız, daha kişisel yapıtlar çıkmaya, felsefe ve bilim insanları daha bağımsız çalışmaya, efendilerine bir anlamda "başkaldırma"ya başladı. Müzik, kiliselerden ve camilerden dışarı çıktı, bireyin dünyasına ulaştı. Alain Corneau'nun "Dünyanın Bütün Sabahları" filmi bu dönemi çok güzel anlatır. 13.yy Anadolu devrimi (Hace Bektaş, Ahi Evren Hace Nasiru'd Din - Nasrettin Hoca, Sadrettin Konevi ve hemen arkalarından gelen Yunus Emre tarafından geliştirilmiş ve aktarılmış olan gerçek tasavvuf) 300 yıl kadar sonra da Avrupa'da Renaissance budur (bu arada söylemeliyim: bugün dincilerin bayrak yaptığı Mevlana, bir tasavvuf insanı değil, Anadolu Devrimi'ne karşı bir yalancı tasavvuf oluşturma çabasına girişmiş, batıdaki örneği olan papalığın yenileşmeye karşı savaşımını ve direncini 13 yy Anadolu'sunda oluşturmuş olan kişidir).

4) "Birey"le birlikte "satış" da başladı. Hemen birlikte yozlaşma da... İşte "arabesk"ten şikayetimiz varsa, savaşımımız bu yozlaşmaya karşı olmak durumundadır. "Kâr"dan da özgürlüğümüzü, bağımsızlığımızı temel tutup yeni bir yapı oluşturmak zorundayız. Bu yapının nasıl bir yapı olacağı bizim tarafımızdan bulunacaktır. Şimdi yapıtlarımızı "satma" ve bununla "geçinme"ye karşı durma gereğini biliyoruz. Çünkü özgürlüğümüzü kısıtlayan temel yapı budur.

5) Doğal ki geçinmemizin bir yolunu bulmalı, burnumuzdaki bu "ayıcı halkası"nı fırltaıp atmalıyız. Hem de bu yol bize "üst düzeyde" bir geçim sağlamalıdır. Bulacak olan yine "biz"iz. "Kâr" bağlamından bağımsız üretim ve paylaşım için, teknoloji bize 20 yy sonunda müthiş bir olanak vermiştir. İnternet olanağını kullanmak zorundayız. Dünyada bugün bile bir sürü insan yazılarını, kitaplarını internet yoluyla yazıyor, müziklerini internet yoluyla paylaşıyorlar. Sanat, Bilim ve Felsefe alanlarına yakışan da budur.

Bir itirafta bulunayım: Orhan Gencebay, geçen yıldı galiba, kendi meslek birliği adına tv'de konuşuyordu. Bütün çabalarına karşın, toplanması gereken telifin ancak %7 oranında toplanabildiğini söyledi. İçimden gelen duygu "beter olun!" duygusuydu!

Yok olacaklar!.. Bizim başaramadığımızı gelişen teknoloji yapıyor işte...

6) Çok yakın bir zamanda ne denli "profesyonel" olursa olsun, internet dışında paylaşım alanı kalmayacak. Ya uyum sağlayacağız, ya yok olacağız. O yüzden de doğru olan, direnmek yerine hızla uyum sağlamak değil midir?

Şimdi birkaç yanıt daha:

7) "Yozlaşma" yalnız bizim ülkemizde değildir. Bütün dünyada "Popüler bilim", "Felsefe yaptığını söyleyen bir sürü ukala", "Metal" filan gibi "popüler" alanlarının bütünü yozlaşma alanlarıdır. Bu alanlarda üretilen "meta", alanda kâr görülmediğinde bütünüyle çökecektir. Çok da hayırlı olacaktır. Dahası bu sürecin hızlanmasına yardım etmek durumundayız. Yapıtlarımızı "meta"laşmaktan kurtarmak, yozlaşmayı önlemek ve daha bağımsız olmak istiyorsak!..

8) "Fikri Mülkiyet Hakkı" sözcüklerinin ne ifade ettiğini gayet iyi bildiğimden emin olunuz!.. Benim için, o Arapça üç sözcüğün yan yana gelmesinden oluşan "Fikrî Mülkiyet Hakkı", paylaşmak üzere ürettiğim Felsefe, Bilim ve Sanat alanlarında yapıtlarımızın yozlaşma karşısında korunmasıdır. Filmimin kesilerek yayınlanmamasıdır. Müziğimin izinsiz olarak amacı dışında, sözgelimi tüketim reklamlarında kullanılmaması, besteci ya da yorumcunun yapıtının, burnundaki "geçim" adlı ayıcı halkasının çekiştirilerek, kullanılmaya razı edilememesi için korunmasıdır!.. Hem de öyle yasalarda yazdığı gibi yetmiş yıl falan değil, dünya durdukça!..

Ayrıca:

9) Buna "mülkiyet" adını vermek son derece yanlıştır. Bireysel "mülkiyet", kavramı bu sistemin ürünüdür. Aristokrat toplumlarda "mülkiyet" yalnızca tanrınındır. Hem de bizim "fikrî(!)" alanlarımızda bile... Kapadokya kiliselerinin hiç birinde duvar resimlerinde imza bulamazsınız. Üstelik çeşitli ressamların yapmış olmasına karşın, üslup olarak bile ayırmanız çok zordur. Çünkü onu yapan elin bilinci, kendisinin "tanrının eli" olduğu biçimindedir. Yazılan hiç bir yapıt imzalı değildir. Çünkü tanrı tarafından vahy edilmektedir. Yani vahiy ürünü olan yalnızca Kur'an değildir, bütün sanat, bilim ve felsefe ürünleri vahy edilirse var olur... Avrupa kültürü, Sokrates'ten bu yana gelen 1800 yıllık uykusundan henüz uyanmadan, şiirine ilk imzayı atan, sanatında mahlas kullanan, önce Ahmet Yesevi, sonra da Yunus Emre olmuştur. Yani kendi "birey"liklerinin önce Yesevi ve Yunus tarafından altı çizilmiştir. Hallac-ı Mansur gibi, Ömer Hayyam gibi, Farabi gibi, İbn Sina gibi adını doğrudan yazmadan "birey"liğini belirleyenler yaklaşık 10.yy'dan bu yana vardı. ama 12.yy'da Yesevi ve 13.yy'da Yunus adlarını "mahlas" olarak doğrudan yapıtlarının içine yerleştirmişlerdir.

Bireysel mülkiyet, Aristokrat toplumlarda yalnızca tanrınındır. Çünkü "birey" olan yalnızca O'dur. Günümüzde ise bireysel mülkiyet, toplumsal yapı tarafından kendi ölçütlerine göre dayatılmasıyla ortaya çıkmaktadır. Özgürlük, yapıtın üretilir üretilmez paylaşmanın yolunun bulunması, topluma mal edilmesiyle olanaklıdır. İnternet bunu sağlamaktadır. Tereddütsüz kullanmamız gerekir.

"Sosyalizm Nedir, Ne Olmalıdır" üzerine...

2010-11-28T07:16:00.002+02:00

"Birikim" Dergisi Kasım 2010 Sayı: 259

Sevgili Ömer Laçiner,

Sizlerle aynı yarım yüzyılı birlikte yaşadık, aynı günleri gördük. Kimimiz biraz daha uzaktan, kimimiz biraz daha yakından...

Birikim'in son sayısında çıkan yazınızı okudum. Yazının adında bulunan "sosyalizme statik bakış"dan başlayarak kimi düşüncelerinize itirazlarımın olması doğaldır. Ama yazının genel çizgisine, yani Sosyalizmin yeniden tanımlanması (her ne denli bu "tanımlama" kavramını doğru bulmuyorsam da) gereğinin doğru olduğunu düşünüyorum. Yalnız bugün için değil, sosyalizm de bütün öteki toplumsal düşünce sistemleri de her gün yeni feedback'ler alarak kendilerini yeni güne göre yeniden biçimlendirmek zorundadır. Tarihte iki ana yapı, biri Marxizm, bana göre öteki, Marxizm'den aldığı yönelişle Anadolu Burjuva Devrimi olan Kemalizm, bu yapının kırıntılarını içinde taşımaktadır. Ancak Kemalizm'in mantığında var olması gereken, ama dışardan girmiş olan bu tutum, Burjuva dizgesinin Aristokrat kültüre tarihsel ve niceliksel yakınlığı nedeniyle duragan düşünceyle çok daha içli dışlı olmak zorunda olduğundan, önderinin son yıllarında ve ölümünden sonra yaşayamamış, dahası yaşatılmamıştır ki bu da doğaldır.

Marxizm'de kuramsal olarak bulunan, her güne göre, her günün yeni gereksemelerini karşılamak üzere kendini yeniden uyarlama diyebileceğimiz yapı, yine eski kültürlerden kalma alışkanlıkların -yazınızda başka bir nedenle sözünü ettiğiniz- kolaylığı yüzünden çalıştırılamamış, çalıştırılmamıştır. Bu uygulamaların sahipleri kendilerine ne ad yakıştırırsa yakıştırsınlar, Kültür Tarihi'nde bunun adı "tutuculuk/conservatism"dir. Dahası "tutuculuk" bundan başka bir şey de değildir. Yani sözünü ettiğiniz "eski Marxist"lere "solcu" demek, kültür tarihindeki "sol" terimi ile, zordur.

Yazınız, "statik/duragan" bir sosyalist tutumu eleştirmekle birlikte onun yerine "dinamik/devingen" bir yapıyı değil, yeni bir duragan yapıyı öneriyor izlenimi vermektedir. Oysa bundan sonra Marxist dünya görüşünün tezelden kuramında çalıştıması gereken yenilik, "yeni" bir yenilik değil, kuramın kendisinde zaten bulunan, ama bugüne değin çalıştırılması başarıl(a)mamış olan "dinamik/devingen" olma özelliğidir. Bunun sistematiğinin oluşturulması, bilimsel, uzun vadeli ya da günlük politika anlamında bütün politikaların bu tutuma göre biçimlenmesinin sağlanması gerekir.
http://omer-tuncer.blogspot.com/2007/11/sosyal-snflar-kltrler-ak-kuram-ve.html

Haydi yapacaksak hep birlikte bunun kuramını oluşturalım!..

Ne dersiniz?

Ahilik, 13.yy Anadolu Devrimi ve Osmanlı'nın kuruluşu üzerine söyleşi

2010-11-16T14:07:00.000+02:00

"Melih Baş'ın hazırladığı ve Ulusal Kanal'da yayınlanmakta olan "Geçim ve Tutum" adlı dizinin 03 Kasım Çarşamba saat 18:05'te yayınlanmış olan programına Ömer Tuncer katıldı. 13. yy'da Anadolu Ahiliğini, Burjuva sınıfının doğuşu ile Osmanlı'nın anti-Aristokrat bir yapıyla kurulması bağlamında ele aldı."

Şu bağlantıdan izleyebilirsiniz:

http://vimeo.com/16858057

Hacerül Esved ve Pessinus

2010-11-09T00:59:00.004+02:00

2 Ekim 1989 Cumhuriyet
(Ankara Baskısı)

Sent: Saturday, November 06, 2010 5:21 AM

Subject: Kabe ve Hacerül Esvet üzerine...

Sayın Altaylı,

Son programınızı, yazık ki canlı olarak değil, konusunu duyup sonradan tivibu'daki kaydından izledim. Murat Bardakçı'nın verdiği bilgiler bir yana Doç.Dr. Sayın Mustafa Küçükaşçı'nın verdiği bilgiler de doğrusu çok ilgi çekiciydi.

Ancak, kültür tarihine yalnızca inançlar açısından bakarsanız ve yalnızca inançlar üzerinden gelen bilgiler ve söylentilerden oluşturursanız, tarihsel gerçekler bir yana, üzerine bilimsel olarak konuşulup tartışılabilecek sonuçlara bile ulaşmanız kolay değildir. Ulaşılan her bilginin ayrıca tarihsel kanıtları da gereklidir. Sayın Küçükaşçı'nın verdiği temel bilgilerin böyle inanç ve gelenekten gelen bilgiler olduğu, kendisinin de birkaç kez söylediği gibi "söyleniyor" sözüyle belirleniyor. Ayrıca Hırka-i Şerif konusunda sn Bardakçı'nın ısrarla söylediği onarım sırasında neden karbon 14 testi yapılmadığı da anlaşılamadı, belki de özellikle açıkta bırakıldı.

Neyse bu eleştirilerim bir yana, emekli bir eğitim televizyonu yapımcı-yönetmeni ve belgeselci, artık da yalnızca bir kültür tarihi araştırmacısı olarak programınızda belki de hiç söyleyemeyeceğinizi bildiğim, ama gerçek bilgilere ulaşmak için gerekli olduğunu düşündüğüm birkaç bilgiyi aktarmak istiyorum.

Bunlardan birincisi, Hacerül Esved kültürünün nereden geldiği sorunudur. Öncelikle ekte, bundan 21 yıl önce Cumhuriyet gazetesi Ankara baskısında yayınlanmılş olan bir dizi yazımdan konuyla ilgili olduğunu düşündüğüm bölümü gönderiyorum. Göz atmaya fırsat bulursanız Hacerül Esved'in kültür olarak nerelerden gelmiş olduğuna, en azından, kuvvetli bir bilimsel tahmin bulabileceğinizi düşünüyorum.

Yazıda söz etmediğim birkaç noktadan biri de, programda söz ettiğiniz ama ayrıntısını anlatmadığınız bir konu. Bildiğiniz gibi Hacerül Esved'in -herhalde bir onarım sırasında- Kabe duvarındaki yerine konmasının sorun olduğu ve peygamberin atkısını, şalını, nesiyse çıkarıp yere yaydığı, Hacerül Esved'i üzerine koyduğu birbirleriyle kavga eden dört kabile şefinin de bu örtüyü dört ucundan tutarak taşı yerine birlikte yerleştirmiş oldukları öyküsüdür. Her ne denli duvardaki yerine dört kişi tarafından, üstelik bir örtü ile 30 cm çapındaki bir taşın nasıl yerleştirilmiş olabileceği bir türlü gözümün önüne gelemiyorsa da, aynı öykünün, Pessinus'dan Roma'ya götürülen Magna Mater (Kara Taş) için de söylenmekte olduğunu anımsatmak isterim. Bu öyküye göre de Magna Mater'in Roma'da gemiden indirilmesi ve Vesta Tapınağına götürülmesinde aynı öykü yaşanır: Romalılar -herhalde orada da birkaç gurubun başkanı- Magna Mater'i kendilerinin indirmek istemeleri üzerine birbirlerine girerler. Öyle bir kavga çıkar ki Kara Taş elden ele neredeyse denize düşmek üzeredir. Bunu gören Romalı bir kadın sırtındaki şalını çıkararak yere yayar, Magna Mater'i üzerine koyar, herkesin bir ucundan tutmasını sağlar, böylece Kara Taş denize düşmeden karaya çıkarılıp yerine ulaştırılır.

Bütün bu öykülerden sonra o Pessinus'lu Kara Taş'ın Roma'da Paletin tepesinde bulunan Vesta (Magna Mater) tapınağında ne olduğu bilinmiyor. Özellikle Hıristiyanlık baskın bir biçimde Roma'da yaşanmaya başladıktan sonra da önemini yitirmiş olduğunu düşünmek pek yanlış olmaz.

Hıristiyanlığın Roma'da yaygınlaşmasından Muhammed'in yaşayayacağı zamana değin geçen birkaç yüzyıl içinde o Kara Taş'ın Roma'daki Magna Mater tapınağından kaybolduğu, hemen aynı yıllarda Mekke'deki bir Ana Tanrıça tapınağı olan Kabe'de Hacerül Esved adında aynı kutsallıkta ve aynı öyküyle bir kara taşın ortaya çıkmış olduğuna dikkatinizi çekmek isterim.

Arayı doldurmak, bilim insanlarına, kültür tarihçilerine kalmıştır.

Bir önerim Reşit Ergener'in "Anatanrıçalar Diyarı Anadolu" kitabına bir göz atmanızdır. Mekke'ye ve Kabe'ye ve daha başka islami geleneklere ilişkin gerçekten inanılmaz bilgilere ulaşacağınızı söyleyebilirim.

İyi çalışmalar dileklerimle.

Edirne "Eski Cami"in duvarına gömülü bulunan kara taş. Bazı kaynaklar bunun da Hacerül Esved'in bir parçası olduğunu, ama başka bazıları da bunun bir Kabe taşı olduğunu, ama Hecerül Esved olmadığını yazıyor. Ancak Kabe'nin öteki taşlarına baktığımızda bu taşın yapısının öteki taşlara benzemediğini de düşünüyorum. Kuşkulu bir durum.

Roma, Palletine tepesinde bulunan Vesta (Magna Mater / Ana Tanrıça) Tapınağının bugünkü hali: 8 Ekim 2010

Ha Gayret Sevgili Ahmet Hakan!..

2010-09-30T06:42:00.001+03:00

http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/15899478.asp?yazarid=131&gid=61

adresindeki yazısı üzerine:

Sevgili Ahmet Hakan,

Başörtüsüne hiç karşı değilim, başörtüsü özgürlüğünü özellikle savunma telaşı içinde olanlara da demek istiyorum ki: "inançları gereği toplumun içinde belki çırılçıplak gezmek istiyenler de vardır (nüdistler öyle midir?), çekilmiş böyle fotoğraflar da görüyorum; ilkece başörtülülerle birlikte onlara da izin vermeyi savunmalı değil miyiz?" merak ediyorum!.. Kaldı ki Osmanlı geleneğinde yaygınlıkla bulunan Kalenderilerin çırılçıplak ya da ona yakın kıyafetler içinde ve bütün kıllarından arınarak dolaştığı bilinmiyor mu? Aynı kıyafetle ortalıkta dolaşmayı isteyecek olanların üzerindeki "mahalle baskısı"nı nasıl kaldıracağız?

En hafifinden Kızılbaş (sözün aslı budur, "Çingene" yerine "Roman"da olduğu gibi, aşağılanma korkusundan "Alevi"ye dönüşmüştür) cemlerinin üstüne "mumsöndü" yaftası yapıştıranların baskısını gözardı edebilirsek tabii...

"Ben dinsizim" diyenleri yakan "Madımak baskını" anlayışını bir yana bıraksak bile, Anadolu'da inançlarımızla iç içe daha ne gelenekler var... Hem de öyle kolaylıkla "batıl" diye bir yana atılabilecek gelenekler değil, önemli oranda kutsal kitaplara değin girmiş gelenekler... Söz gelimi muskanın üçgen biçiminin ve üç sayısının kutsallığının anatanrıçanın üçgen biçimli kutsal üreme organından geldiğini, Kıble sözünün Kibele'den geldiğini; Hacerül Esved ve Kabe kültürünün neredeyse Orta Anadolu'da Pessinus'ta bulunan ve bir göktaşının düştüğü yere yapılan bir Ana Tanrıça tapınağının kültürü ile aynı olduğunu; Hacerül Esved'in yerine konması için kabilelerin tartışması ve Muhammed'in bunu çözmesi hikayesinin aynen Pessinus'daki Magna Mater'in (göktaşı) Romalılar tarafından Roma'ya götürülmesi sırasında, gemiden indirilirken yaşanmış olduğuna ilişkin bir öykünün bulunduğunu, sorunu Romalı bir kadının Muhammed ile aynı biçimde çözdüğünü Anadolu insanına açıktan anlatabilecek, benzerlikleri, koşutlukları gösterebilecek miyiz?

Anadolu'da bir köyde, ana tanrıça -belki de Aphrodite- tapımından kalma, yılda bir gün, köylerinin ortasından bir araba üzerinde köyün genç kızlarından birini çırılçıplak geçiren, bunu dini bir ayin olarak yapan ve bunu son elli yıl içinde yapmakta oldukları etnologlar tarafından bilinen ama "mahalle baskısı" yüzünden bir türlü incelenip kayıtlara geçirilemeyen bir gelenek olduğunu biliyor muyuz? Böyle bir gelenek gerçekten varsa, bu köyde yaşayanların geleneklerini kolaylıkla ve gögüslerini gere gere herkesin gözü önünde yapmalarına olanak sağlayacak bir kültürü yaratabilecek miyiz?

Prof. Mikail Bayram, Mevlana'nın, Türkmenlerin yerini Moğollara verdiği için, baskın yapan Moğollar tarafından alınan ganimetlerin bir bölümünün kendisine verilmesi üzerine, Mevlana için bir açık oturumda söylediği "Moğol ajanı" sözünü artık, hiç bir saldırıya uğramadan, gönül rahatlığıyla her ortamda söyleyebilecek mi? Namık Kemal Zeybek artık televizyon ekranlarında sıra sıra boy gösterip "Ne bilirmiş hoca!.." diye bas bas bağırarak hedef göstermesinden vaz geçebilecek mi?..

Saysam ciltler tutacak bu görüşlere, kültürlere, savunulara, incelemelere karşı çıkışlar, ama bütünüyle, saldırı düzeyinden çekilip "bilimsel tartışma" düzeyine oturtulabilecek mi?

Haydi bütün bunların savaşımını hep birlikte verelim!.. "Özgürlük" kültürünü toplumun kılıcal damarlarına değin yaygınlaştırma savaşımına girişelim...

Ha gayret sevgili Ahmet Hakan!..

12 Eylül Plebisiti Üzerine...

2010-09-14T03:39:00.002+03:00

Semih Poroy

Bir Kez Daha Bedreddin!..

(Bir dostumun önerisi üzerine)

Son plebisitin sonuçları yüzünden karamsarlığa düşmemiz gerekmediğini düşünüyorum. Bütün Türkiye'nin ilerici bir yapıya bürünmesi için Kemalist Devrimden bu yana geçen bir yüzyılın yetmemiş olduğunu son seçimde açıkça gördük. Aceleci değişmeler bekleyerek bizim kuşağın (altmışsekizliler) hatasına bir kez daha düşmekte olduğumuzu görüyoruz. Sosyolojik olaylar öyle bir gecede -ya da on onbeş yılda, ya da 30-40 yılda- gerçekleşmiyor.

Anti-Kemalist hareket Mustafa Kemal'den bu yana sürüyor ve anlaşılıyor ki daha da sürecek. Ancak bu hareketlerin de sistem içine çekilerek yaşayabilme olanağını bulması, uzun vadeli -yani duygularımızdan arınmış- gelecek için olumsuz değildir. Anti-Kemalist karşı devrimin doğal sürecinde ölmesi için gerçek anlamda ama yalnızca demokratik bir savaşım verilmek zorundadır.

Ani gelişmeler bekleme alışkanlığımızdan vaz geçmek, uzun vadeli karşıt politikalar geliştirmek zorundayız.

"Evet...", az biraz değişiklikle, Nazım'ın Şeyh Bedreddin'in ağzından söylediği gibi:

"Bu kerre gene mağlubuz..."

Ve anlaşılıyor ki gelecekte de "mağlup" olacağız.

Uzun vadeyi görmeye çalışırsak, kendimizi içinde görmeye çalıştığımız, geleceği oluşturmakla görevli toplum kesimleri olarak her zaman "mağlup" olacağız. Politikalarımızı bunu bilerek ve bu duruma göre geliştirmek zorundayız. Dünyanın bütün zamanlarında, gerçek muhalefetin doğal olarak akabileceği başka bir yol da olmadığını düşünüyorum...

Bütün zamanlarda, geleceği kurma doğrultusunda, yani doğru yolda olanlar, her zamanın "mağlup"ları olacaklar. Çünkü galip geldikleri anda da doğru yoldan çıkmış ve kendilerini statik yapıyı tutuyor durumda buluyorlar. Ne olduğunu anlayamadan da "tutucu" konumuna düşüyorlar.

Yalnızca Marxizm gibi, Kemalizm gibi birkaç yapılanmada bunu aşabilecek kıpırdanmalar görülüyor. Ama henuz birer tohumdan öteye geçemedikleri ve kendi düşünceleri görünümündeki -darbeler gibi- kendi karşıtlarını doğurdukları da görülüyor. "Mustafa Kemal Kemalizmi"ne karşı, tutucu, "Atatürkçü" karşı-devrim, Sovyetler birliğini yeniden Rusya Federasyonuna dönüşmeye zorlayan Stalinist yapı (bir tür karşı-devrim), bu nedenle oluştu. Kendine "Atatürkçü" diyen (hiç de Kemalist olmayan) siyasetin dişlerinin sökülüyor olması yanlış değildir.

Geleceğin ideolojileri yani kendilerini "sol" olarak niteleyen ideolojiler, "statik" olmaktan kurtulmanın, yapısal anlamda "dinamik" olmanın, yani "akış" üzerine oturmanın kültürünü geliştirmek, öğrenmek ve alışmak zorundadır!.. Sürekli kendini yenileyebilmenin, eski sorunlardan arınabilmenin, yeni sorunları karşılayabilmenin başka bir yolu olamayacaktır.

12 Eylül 2010 plebisitinde, 12 Eylül 1981 askeri rejiminden çok daha sert, yeni ve faşist bir dikta rejiminin kurulma çabasının olduğunu, 12 Eylül 2010 günü %58'le "olur" alan bu anayasanın bu sert rejimin anayasası olduğunu düşünüyorum. Buna karşın gelecekten umutsuz olduğum söylenemez. Tarihsel hareketler, karşı devrimler de olsa, içlerinde öyle olaylar yaratıyor ve geliştiriyor ki, geleceğin kapılarını açacak potansiyel de, kendi gelişimini her zaman, ayrıca sürdürüyor. Tarihe baktığımızda herhangi bir karşı-devrimin, geleceğe akışın potansiyelini sona erdirme başarısı gösterdiğini göremiyoruz.

Yeter ki doğayı yok edip insanlığın sonunu getirmemeyi başaralım...

Bir sansür olayı ve sansür üzerine...

2010-06-18T09:15:00.002+03:00

Belgesel Sinemacılar birliğine 29 Mart 2010 tarihinde yazdığım mesaj şöyleydi:

Filmimiz "Kuruluştan Kurtuluşa / Anadolu'da Yeniden Doğuş" yazık ki TRT Belgesel kanalında 5 dakika kadar sansürlenerek yayınlandı ve yeni bir sansüre uğramazsa bir hafta kadar da yayını sürecek görünüyor!..

Salt, eski bir memur-yapımcı olarak, dizinin yapımcısı genç arkadaşımızın, dahası "hayatı belgeleyenler" adlı belgeselcilerle söyleşilen ve birer belgesellerinin gösterildiği dizinin başına gelebilecekleri düşündüğümden protesto çekip yayını durdurmuyorum. Ama en azından bundan sonraki yayınlarda bir kez daha izlemeye ben, dayanabileceğimi de sanmıyorum.

Filmimizi sansürsüz olarak izlemek isteyecekler için bağlantı şudur:

http://video.google.com/videoplay?docid=2749613209478301065&hl=tr#

Çıkarılan iki bölümün bölümün söz metni şöyleydi (sakıncalı görülüp çıkarılan yerler kırmızıyla işaretlenmiştir):

====================================

SUNUCU

Bedreddin yiğitlerinden Börklüce Mustafa Aydın illerinde adamlarıyla kulluğa baş kaldırır. Ardından Karaburun’a çekilir.

Bedreddin, İznik sürgününden kaçar, Karaburun’a yola düşer.

Ne var ki Şehzade Murad, Karaburun’a Börklüce Mustafa’nın üstüne gelmektedir.

Nazım Hikmet anlatıyor:

Mübalağa cenk olundu

Aydının Türk köylüleri

Sakızlı Rum gemiciler

Yahudi esnafları,

on bin mülhid yoldaşı Börklüce Mustafa’nın

düşman ormanına on bin balta gibi daldı.

Bayrakları al, yeşil

kalkanları kakma, tolgası tunç

saflar

pare pare edildi ama,

boşanan yağmur içinde gün inerken akşama

on binler iki bin kaldı.

Hep bir ağızdan türkü söyleyip

hep beraber sulardan çekmek ağı,

demiri oya gibi işleyip hep beraber,

hep beraber sürebilmek toprağı;

ballı incirleri hep beraber yiyebilmek

yarin yanağından gayrı her şeyde

her yerde

hep beraber

diyebilmek

için

on binler verdi sekiz binini..

Yenildiler.

Geri kalanlar götürülür. Börklüce Mustafa’yla birlikte Ayasluğ çarşısında boyunları vurulur.

Ayasluğ, bugünkü Selçuk’tur.

Osmanlı’da ilk kez kendine açıktan “Sultan” dedirten padişah,

II.Mehmed olur. Ünlü kanunnamesiyle yozlaşmış Selçuklu-Bizans aristokrasisini yeniden iktidara taşır.

Anadolu’da artık tutunamayan “Anadolu kültürü” sınırların dışından son bir savunu dener. Anadolu Türkmenleri Şah İsmail’in Osmanlı sınırları dışında kurduğu Safevi devletini destekler.

Şah İsmail’in Osmanlı’ya karşı giriştiği savaş, Anadolu’nun da son başkaldırısıdır.

Sultan Selim, Çaldıran’a giderken, bütün Türkmenleri çoluk çocuk demeden öldürtür.

13.yy Anadolu’sunun önü böyle kesilir.

====================================

Sinemacılara "sizin filmleriniz bugüne değin göz önüne alınsaydı Türkiye bugünkü halinde olmazdı" anlamında sözler söyleyen bir Başbakanın bu sözlerinden yalnızca birkaç gün sonra salt kendi düşüncelerine ters geldiği için filmleri sansürlemeyi sürdüren o başbakanın memur sansürcüleri!..

Sizce hangisinin takiyye yaptığına inanalım?

==================================

Özgürlüklerimi tam, eksiksiz, hiç bir kısıtlama olmadan istiyorum ve herkese de bu hakkı veriyorum. Hiç birinden korkmadan!.. Ne başörtüsünden, ne dincisinden, ne ırkçısından, ne faşistinden... Düşünce düzeyinde hepsiyle başedebilecek düşüncelerim olduğunu düşünüyorum. Savaşım, kendi düşüncelerimden yana da olsa, bütün kaba güçlere karşı!.. Bunu durdurmayı başarabilirsek, düşüncelerimizle her türlü savaşımı göze alabiliriz! Öyleyse düşünceleri söylemeye karşı çıkmamız anlamlı değildir. Durdurmamız gereken, düşünceler değil, dökülen kanlardır.

Yalnızca anayasa(mız?)ın değil, bayrak, milli marş vb her türlü "milli değer" üzerindeki milliyetçi kutsallıkların hepsinin aslında dinsel kutsallıklardan sarkageldiği ve bu konudaki hassasiyetlerin, "kaybetme korkusu" üzerinden geliştiğini düşünüyorum.

Kemalist Devrim'in evrendeki bütün kutsallıklara (yani ümmet kültürüne) karşı yapıldığını ve milli kutsallıkların, Kemalizme göre bile "var olmaması", "yaşamaması" gerektiğine inanıyorum (Kemalizmin lideri Mustafa Kemal, en önemli konuşmalarından birinde -10.yıl nutku- Türk olmanın mutluluğundan söz etmiştir, kutsallığından değil). Önerdiği, herşeyin değişebilir, tartışılabilir olduğu, bilimsel bir evren, bilimsel bir kültürdür.

Liberalizm için değil, "herşeyin alabildiğine özgür olduğu bir dünya için" savaşım verilmelidir. Düşüncelere karşı çıkışlar, engelleyerek değil, karşı düşünceleri savunarak yapılmalıdır. Engelleme, sansür, düşüncelerin karşısında zayıf duruma düşüldüğünde başvurulan, insanlık dışı bir önlemdir. Herşeye karşı durulabilir, dalga geçilebilir. Kültür tarihindeki hiç bir şey, ama hiç bir şey, "kutsal-değişmez" değildir, herşey gelişebilir, yani değişebilir olarak algılanmak zorundadır.

"Dalga geçme"yi "hakaret" olarak algılama, dahası, "hakaret olarak algılatmaya çalışma", ümmet kültüründen günümüze kalmıştır. O kültürün insanları, özellikle kültürlerinin çöküş döneminde, dogmaları (tanrı, peygamber, kitap) ile dalga geçilmesine dayanamazlar. Oysa Kemalist devrim ümmet kültürüne karşı, onun her türlü özelliğine, "dogma" olmasına, "kutsal" olmasına karşı, onu çökertmek için yapılmış, yerine "Kemalist ulusalcı" kültürel yapıyı getirmiştir. Aynı kutsallıkları ona da taşıtmak, herşeyden önce Kemalizmin kendisine de ihanet etmektir.

"Kutsal"lığı günümüze değin gelen bir metin üzerinden sorsam, desem ki: "İstiklal marşımız", ulusalcı kutsallığı günümüzde de tartışılmaz bir metindir. Oysa düşünceyle karşı çıkılabilecek, dahası dalga geçilebilecek birçok yeri vardır. Bunları öyle ince ayırımlar bile yapmadan saysak:

1. "Kahraman ırkıma bir gül!"

2. "hakk'a tapan"

3. "'Medeniyet!' dediğin tek dişi kalmış canavar?"

4. "va'dettiği günler hakk'ın"

5. "sana yok, ırkıma yok izmihlal"

Bildiğimiz 10 kıt'a içinde iki yerde "ırk", iki yerde ise "hakk" geçiyor, yani tanrıdan söz ediliyor, ayrıca herkesin biraz da şaşırdığı gibi, bir yerde de "medeniyet" yani "uygarlık" için söylenen söze bir bakın...

Oysa Kemalist milliyetçilik, ırkçı değildir, laiktir, çağdaş, yani uygarlık yanlısıdır...

Öyleyse nedir bu perhiz, nedir bu lahana turşusu?

Şudur: O günlerin heyecanlı koşulları içinde söylenmiş bir şiirdir İstiklal Marşı. Yani belirli günler içindir... Artık günümüzde üzerine düşünceler de söylenebilmelidir, dahası dalga da geçilebilmelidir.

Hele hele "dökülen kanlar"dan ve "şehitlik"ten bu denli övgüyle söz etmesi - artık bunları da buraya alamadım - neredeyse bir tür propagandasını yapıyor olmasına Nazım Hİkmet'in eleştirisi şöyledir:

Saat beşe on var
Kırk dakika sonra şafak
                                    sökecek
“Korkma sönmez bu şafaklarda yüzen alsancak”
Tınaztepe’ye karşı Kömürtepe cenubunda
On Beşinci Piyade Fırkasından iki ihtiyar zabiti
Ve onların genci, uzunu
Darülmuallimin mezunu
                                     Nurettin Eşfak

Mavzer tabancasının emniyetiyle oynayarak
                                                   Konuşuyor :
-Bizim İstiklâl Marşında aksayan bir taraf var,
Akif, inanmış adam,
Fakat onun ben
inandıklarının hepsine inanmıyorum.
Beni burada tutan şey

                       Şehit olmak vecdi mi ?

                                                         sanmıyorum.
Mesela bakın :

“Gelecektir sana vadettiği günler elbet Hakkın”

Hayır.

Gelecek günler için

           gökten âyet inmedi bize

Onu biz kendimiz
vaat ettik kendimize
bir şarkı istiyorum
zaferden sonrasına dair

“Kim bilir belki yarın….”
                             (Kurtuluş Savaşı Destenı'ndan)

Oysa "biz", yani "insan olanlar", kanı durdurmaya çalışıyoruz!.. Bunun için savaşım veriyoruz!..

Yani kaba güç dışında hiç bir şey kaba güçle karşılanamamalı, düşünce üzerinde hiç bir sansür uygulanamamalıdır. Dahası bu düşünce "dalga geçme" düzeyine bile varsa durdurulması için kaba güç, yani sansür kullanma hakkı yoktur. Açık ve net olarak her şey üzerine konuşulabilmeli, tartışılabilmeli, dalga geçilebilmeli, dahası değiştirilebilmelidir. Bir düşünceye karşıysanız, karşı durmanın yolu, aynı yolla karşı düşünce yayınlamaktır!..

Bu dünyada, kültür tarihinde eskimeyecek hiç bir öge yoktur. Herşey, bize "kutsal" gelenler bile dahil!.. Bilimsellik bunu gerektirir. Uygarlık da, Kemalist uygarlık da...

Bunca "özgürlük"ün de "liberalizm" ile hiç bir ilgisi yoktur. Engellemek, sansürlemek, açık bir "insan hakkı"dır, o kadar.

Kutsallıklar, yasaklamalar, tabular, hangisi olursa olsun, zayıflık belirtisidir...

Öyle değil mi?

==================================

Genel bakışlar yani kuramlar (teoriler) olmadan, durum saptamaları ile yalnızca polisiye önlem alabilirsiniz. Sansür de polisiye bir önlemdir. Sansürü yapanın doğru ya da haklı olması gerekmez. Güçlü olması yeterlidir.

Ama geleceği görebilmek ve kurabilmek için genel bakışa, yani kurama (teori) gerek duyarsınız. Eğer "kuram" olmasa, Mustafa Kemal, Türkiye'nin kuruluşunun önderi olamazdı.

Doğruyu günlük saptamalarla değil, doğru kuramların ölçütleriyle ölçebiliriz. Kuramlar günlük saptamaları da içerir. Bu yüzden de geleceği kuracak doğurgan tartışmalar, günlük olgular değil, kuramlar arasında oluşur. Kuramlar tartışmalarla gelişir, doğruya yaklaşır, yayılır, genişler. Sağlıklı bilgiyi oluşturur.

Kuram yoksa gelecek de yoktur!..

==================================

Gelecekten korkmaya başladığımızda, kendinizi geleceği oluşturacakların arasında göremediğimizde korkarız. Korktukça da kaba güç kullanarak karşı düşünceyi önlemeye çalışırız!.. Sansürün mantığı da tam bu.

Biz gelecekten korkmuyorsak, geleceğe karşı çıkanlarla her durumda başedebiliyorsak, ne Anayasanın başlangıç ilkelerinden, ne de cumhuriyeti yitireceğimizden korkmamıza gerek yoktur. Kültür tarihinde bugüne değin hiç bir şey geriye doğru gitmemiş, gerilememiştir. Eğer Cumhuriyetin başlangıç ilkelerini ve Cumhuriyeti tabu, dokunulmaz görüyorsak yeterince güçlü olmadıklarını düşünüyoruz, güçlendirmeye çalışıyoruz demektir. Oysa biz, onlara da dokunulabileceğini göze almak zorundayız. Geriye doğru dönüştürmek isteyeceklere karşı, güçlü olan ileriye doğru değiştirebilecek olanlardır. Doğru değişim, doğru "akış" budur.

Görevimiz, Kemalist ilkeleri bile "tutmak" değil, ("tutucu" kavramı tam bu durumdan türer) ileriye doğru geliştirmektir. Burada karşı çıkacağımız şey, olduğu gibi "tutmak", ve "geriye doğru götürmek" olmalı, karşı çıkış yolumuz, sansür gibi kaba güç gösterileriyle değil, düşünsel olmalıdır. Gücümüzün kaynağı düşüncelerimiz olmak durumundadır.

Gelecekten yana olan, her zaman, salt gelecekten yana olması nedeniyle güçlüdür. Bu yüzden de geri götüreceklerden korkmak gerekmiyor. Yeter ki biz gelecekten yana olalım ve herşeyi ama herşeyi "değişmez" kılmak yerine herşeyi ama herşeyi değişir, ama doğruya değişir halde tutmaya çalışalım. Savaşımımız, tutmaktan ve geriye değiştirmekten yana olanlara karşı olsun!..

Ama yasaklamadan!.. Sansürlemeden!..

Güçlü olan gelecekten yana olandır.

"Millet/Ulus" kavramı üzerine sosyolojik bir değerlendirme...

2010-05-28T07:15:00.003+03:00

Sosyolojik olarak "ümmet" Aristokrat toplumun, "ulus/millet" burjuva toplumunun "toplumsal bilinç kavramı"dır. Arapca "millet" sözcüğü, "ümmet" anlamıyla "müslüman milleti" biçiminde kullanılmaya başlamış, Osmanlı'da Burjuva hareketlerinin gelişmesine koşut olarak "ulus" anlamıyla kullanılmaya başlanılmıştır.

"Millet" ya da "ulus" (ikisi de aynı şeydir; biri Arapça biri Türkçe) sosyalizmin ortadan kaldırmayı savladığı Burjuva sınıfının kültürüne bağlı bir kavramdır. Burjuva kültürünün "yarışmacı" ve "benci" bütün özelliklerini aynen taşır.

Aristokrat kültürün ve onun toplumsal bilinç kavramıyla anılan "ümmet"lerin yıkılış sürecinde "ulus/millet", "ümmet"in yerine geçecek toplumsal bilinç olması açısından önemli ve "akış"daki yeri dolayısıyla o günün geleceğini kurucu, yani "ilerici" bir kavram olarak karşımıza çıkmakla birlikte, günümüzde, yarışmacı özellikleri nedeniyle -hangi güncel nedenle olursa olsun- ulusların birbiri ile boğazlaşmasına ve inanılmaz kanların dökülmesine neden olan "gerici" bir konum almıştır.

Dahası, Marx'ın ünlü "Din, toplumların afyonudur" saptamasının, Marxist kuram doğrultusunda "diyalektik akış"ın bu dönemi için, "ulus ve ulusalcılık toplumların afyonudur" biçiminde değiştirilmesi gerekir.

Ulusçuluğun anti-emperyalist bir yapı olduğu savı, yine günümüz koşulları için geçersizdir. Aristokrasinin, "tanrı adına" "mülk"ün, yani "devlet"in hakkı olan ve "öteki"lerin işgaline uğramış olan "bütün dünya"yı ele geçirmek için "haçlı" ya da "fetih" savaşları yaparak insanları boğazlama, tutsak etme, devşirme, mallarına el koyma (yağma) hakkını kendinde gören ümmet kültürü yerine, Burjuva egemenliği döneminde, birbirini egemenliği altına alarak, tutsak alarak, kültürlerini yaşamalarına önemli kısıtlamalar getirerek, ya engel olarak ya da daha kötüsü bütünüyle yok ederek egemen olmaya çalışan ulusları görüyoruz. Emperyalizmin Burjuva kültürü dönemindeki görünüşü ulusların ulusları sömürmesi biçimindedir. Bu dönemde sömürülen (Mustafa Kemal'e göre: "mazlum") ulusların kendini korumaları anti-emperyalist, yani ilerici bir tutumdur.

Ancak günümüzde eski alışkanlıklarımızla Emperyalist olarak nitelediğimiz, ABD gibi devletler, kendi ulusal burjuvalarını değil, küresel sermayeyi temsil etmeye başlamışlardır. "Emperyalizm", artık ulusların ulusları değil, "sermayenin emeğiyle geçinenleri sömürmesi" biçimine dönüştüğünü gizlemek için, ulusal devletlerin hala gerekli olduğu savının arkasına saklanmaktadır. Bu bağlamda ABD'ye karşı verilen anti-emperyalist savaşım, ispanyol boğasının, arkasında toreodor olmayan kırmızı çaputa umarsız saldırısına benzemektedir.

Bu bağlamda ulusal devletlerin varlığı, yaşamını sürdürmesi dünya sermayesinin açığa çıkmasını önlemesi açısından sermayenin çok işine gelmektedir. Dahası ABD'nin öteki ulus devletleri sömürmekte olduğu savı, "öteki ulusa devletler" tarafından, ulusal sermayenin korunması sonucunu doğuran politikaların geliştirilmesine neden olmaktadır. Oysa günümüzde, "akış"ın bu döneminde, ulusal olsun olmasın yarışmacı Burjuva-sermaye düzeninin, küresel olarak bütünü, sosyalistlerin kuramları gereği değiştirmesi gereken yapının kendisidir. Üstelik bakkal mehmet efendinin sermayesini de ayırma olanağı yoktur, çünkü değiştirilmesi gereken şey, küçük ya da büyük ayırımına bakmadan, yarışmacı kültürün bütünüdür.

Yerine konacak olanın, geleceğin toplumlarında "insan" temelli "dayanışma"cı bir yapı olması beklenir. Geleceği kurma savıyla politika üreten sosyalistlerin kendi "dayanışmacı kültür kuramı"nı geliştirmeleri doğru olur. Kaldı ki, çok gelişkin olmasa da, kültür tarihinde dayanışmacı örnekler vardır. Romalılar döneminde dayanışmayla kölelerin başkaldırdığı Spartaküs hareketini, 13.yy'da Anadolu'da ortaya çıkan ve Osmanlı'nın kuruluşunu sağlayan Ahî kültüründe, dayanışarak üretim yapmaya verilen "imece" adının anlattığı dayanışma karakterli toplumsal hareketleri unutmamamız gerekir.

Kaldı ki 20 yy başlarında Faşist Franko'ya ve Salazar'a karşı verilen İspanyol İç Savaşı'nda Faşizme karşı, canlarını ortaya koyarak Cumhuriyetçilerle omuz omuza savaşmaya gelen gönüllülerin hangi ulus/millet'den oldukları, hangi ulusu savundıkları hiç önemli olmamıştır. Gönüllüler arasında bulunan Ernest Hemingway'in "Çanlar Kimin İçin Çalıyor"u, sonradan Fransa'da Kültür Bakanı olan Andre Malraux'un "Umut"u bu destansı dayanışmayı anlatır (aynı dönemde, İspanya'da Türkiye elçisi olan Yahya Kemal'in yazdığı "Endülüste Raks" ise aynı dili konuşan insanlar olarak bize utanç vermelidir).

Daha sonra burjuva toplumlarının doğal yarışmacı yapısı gereği var olan "ulus/millet" bilinci, sermaye tarafından yapay olarak "kültür emperyalizmi"nin araçları (en önemlisi, Hitler'in propaganda bakanı Göbbels'in geliştirdiği "Büyük Yalan" kuramının geliştirilmiş biçimi olan "Halkla İlişkiler" bilimi(!)'dir) ile daha da güçlendirilmiş ve artık "insan"lar, başka "insan"ların gerçek savaşımının aynı zamanda kendi öz savaşımı olduğu bilincini hiç bir zaman taşıyamayacak duruma getirilmiştir. "Birey"in önde tutan ve Burjuva kültürü için çok doğal olan bu tutum "insan" için utanılacak bir yapı olduğu kadar günümüzün Burjuva yapılanmasına da pek yakışmaktadır!..

Umulur ki, insanlık, "yarışmacı" Burjuva kültürünün toplumsal yapısı olan "ulus/millet" açmazından, Ortaçağ sonunda yıkılma sürecine girmiş olan "ümmet"i savunmaya çalışan engizisyon düzenine koşut savunma düzenleri oluşturmaya kalkışmadan kurtulmuş olur!..

KEMALİST ULUSÇULUK ÜZERİNE

Millet" önceleri "ümmet" karşılığı, aynı dinden olanlar için kullanılmış. Sonra anlam kayması ile, önce "budun/kavim" (bunun da biri Arapça biri Türkçe) karşılığı kullanılır olmuş. Orhon yazıtlarında (M.S. 7 yy - Muhammed'le çağdaş) geçen kavram "Türk budun". "Türk Milleti" diye çevrilmesi doğru değildir. "Budun"da bir oranda akrabalık ve kan birliği temeli vardır. Budun büyüdükçe bu yan azalır, Burjuva toplumları döneminde, ulus/millet ortaya çıkar.

Lisede, sosyoloji dersinde öğrencilere "ulus"un üç özdeksel/maddi, üç de tinsel/manevi ögesi vardır diye öğretiriz: Dil birliği, din birliği, yurt birliği, ülkü birliği, tarih birliği, kültür birliği'dir. Ama hiç bir ulusta bunların hepsi birden yoktur. Bazı uluslarda bunlardan yalnızca biri bulunabilir, hiç biri olmadan da ulusal yapı ortaya çıkabilir. Bu "birlik"ler toplumların uluslaşma süreci içinde, çeşitli uluslarda görünen özelliklerden derlenmiştir. Sosyologlar tarafından kendi görüşüne uygun olanı öne çıkarılarak alınmıştır. Söz gelimi “ırk birliği”ni aşmak için, kurama göre Kemalist ulusçuluk temeline "kültür birliği" yerleştirir. Ama “ırk-soy birliği” de unutulamaz bir türlü: “Muhtaç olduğumuz kudret, damarlarımızdaki asil kanda mevcuttur”. Kıbrıs'ta, Bulgaristan'da yaşayan müslümanlara her zaman "soydaşımız"dır! Aynı yurdu paylaşmış olmamıza karşın birbirimizi, Rumları, Ermenileri, Kürtleri, Çingeneleri, dahası Türkleri bile uygulamada her zaman dışta tutmuş, her türlü aşağılamayı, uygun görmüşüzdür:

“Millet-i sadıka”;
“Şecaat arz ederken merd-i kıpti sirkatin söyler”;
“Gâvur”;
“Etrak-ı bî idrak”
“Keçinin ve Türk’ün olduğu yerde fidan bitmez!”

Ve daha aklımıza gelecek pek çok deyim, deyiş, söyleyiş, atasözü vb…

Sosyolojik açıdan ise, "ümmet", ne denli Aristokrat toplumları bir arada tutan "toplumsal bilinç kavramı" ise, "ulus/millet" de Burjuva toplumlarını bir arada tutan "toplumsal bilinç kavramı"dır. Burjuva devrimlerinin oluşumunda "ümmet"e karşı verilen savaşımda, ulus/millet devrim yapan gurubu bir arada tutmaya yarayan öge olmuştur. Yani milliyetçi olmak burjuva devrimlerinin oluşum sürecinde ilerici/solcu bir nitelik iken, Aristokrat ümmet toplumlarının yok olmasından sonra, burjuva toplumların bireyci ve yarışmacı niteliği gereği, doğal olarak, uluslar/milletler birbirine düşmüş ve boğazlaşmaya başlamıştır. “Hakikat bilgisinin Allah’tan başka hiç bir yerden gelemeyeceği dogması" ile tanrının yetkilendirdiği var sayılan ve kendi ümmeti dışındaki bütün insanları yok etmeyi amaçlayan, onların kendisine hizmet için yaratıldığını düşünen "ümmetçi kültür"ün mantığına göre, Hıristiyan Haçlı seferleri gibi, İslam fetihleri gibi, Güney Amerika'nın ele geçirilmesindeki keşif/ele geçirme seferleri gibi "insan"ı "kul" gören kanlı inanç seferlerinin kültüründen sarkan etkilerle, Burjuva toplumlarını da, kendi ulusundan başkasını aşağı gören ("arî ırk" gibi, “damarlarındaki asil kan” gibi, Batı merkezci "Avrupa kültürü" gibi) ve öteki ulusların kendisine hizmet için var olduğu duygusuyla yaşayan ayırımcı/emperyalist bir konumda görürüz .

Bu aşamada "ulus/millet" artık "gerici/sağcı" niteliklidir. Kendisinin ortadan kalkma tehlikesine karşı, tutunmak için -varlığını bütün kutsallıklara karşı olmakta bulmasına karşın- kendisi "kutsal"laşır. Bir tür korunma içgüdüsüne kapılır, ümmet toplumlarından gelen "kan dökebilme" özelliğini, bir yandan, kendisini tutsak alacağını düşündüğü "düşman" uluslara, öte yandan, kendisini ortadan kaldırma potansiyeli gördüğü ilerici/solcu/gelecekçi/"insan"cı kültürel yapıya karşı kullanmaya, kan dökmeye başlayacaktır. Nazi Almanyası’nın faşist anlayışında olduğu gibi, bir yandan kendisi temel ve üstün ulustur, "ırk" ölçütüne göre ayırdığı öteki ulusları ortadan kaldırma yetkisine sahiptir, öte yandan gelecekte doğal süreç içinde kendisini yok etme potansiyeli taşıyan aydınlar, komünistler ve oların kültürü (kitapları) da ana düşmanlardır ve yok edilmelidir.

Sosyoloji tarihinde yıkılacağı duygusuna ve korkusuna kapılan bütün sosyal kurumlar acımasız ve kan dökücü olmuşlardır!.. Örnekleri çoktur, daha dün, Ermeni soykırımı (gönlümüz hoş olsun diye “tehciri” de diyebilirim), Kürt hareketlerinin bastırılması, Şeyh Sait isyanı ve Dersim İsyanı... 1936-37 sıralarında çıkarılan ve azınlıkların vakıflarının mallarına devletin el koymasını ve yeni mal edinememelerini sağlayan yasa, 1942 yılında varlık vergisi olayları, 6-7 Eylül olayları, 1964 yılında Rumların ve Ermenilerin püskürtülüp yurt dışına göçmeğe zorlanması ("Politiki Cousina" filminde anlatılıyor) arkasında devlet olsun olmasın Türk ulusunun yok olma korkusuyla ya kendisinin yarattığı ya da kışkırtılma potansiyeli sermaye tarafından kullanılmış olan olaylardır.

Bazı insanlık dışı uygulamaları da uluslar, anlaşarak yaparlar: Lozan antlaşmasına uygun olarak yapılan, yaklaşık bir buçuk milyon Anadolu Ortodoksu (aralarında Ortodoks Türklerın var olma olasılığı çok yüksektir) ile beşyüzbin Batı Trakya Müslümanının (aralarında müslüman Yunanlılar ya da Arnavutların olma olasılığı da az değildir) göç ettirildiği ünlü 1924 "Mübadele"si bunlardandır.

Doğaldır ki, yarışmacı Burjuva kültürünün egemen olduğu günümüzde, yalnızca "Türk"ler değil, elinde güç tutan bütün uluslar "öteki"leri yok edip egemen olmayı kendilerine "hak" görürler.

Bu doğrultuda, Türklere karşı yapılmış olan hareketler de hiç önemsiz değildir. Batı Trakya Türkleri ile Bulgaristan Türklerinin son birkaç on yıl içinde karşılaştığı olaylar bunlardandır. Kıbrıs'a Türkiye ordusunun çıkmasına neden olan ve Yunan cuntası tarafından desteklenen Nikos Sampson hareketi bunlardandır.

"Ulus"un ulusa ettiği saymakla bitmez. Taraflardan birinin Türk olup olmaması da hiç fark etmez... Gücü eline geçiren ulus ötekini ezer, ya sessiz soluksuz bırakır, ya da yok eder - etmeye çalışır. Burjuva toplumlarının bireyci-yarışmacı karakteri bu sonucu doğurur.

Bugüne değin toplumsal örgüt sayılan “devlet”, ilkin aristokratların kendi kültürlerine uygun olarak, yönetilenleri (yaratılmış olanlar) düzen içinde tutmak için üzerlerinde baskı kurmak amacıyla oluşturduğu bir mekanizmadır. Bu amacı gerçekleştirmek üzere organize olmuştur. Aristokrat kültürden sonra gelen Burjuva kültüründe de üretime yönelik iki toplumsal sınıf (Burjuvazi ve Proleterya) hala varlığını sürdürdüğü için, her ne denli, “demokrasi”, yani yönetilenlerin kendilerini yönettiği yönetim biçimi savında olursa olsun, Aristokratlardan aldıkları "baskıcı devlet” modelini kendi çıkarları için kullanmışlardır. Bununla da kalmamış, 20.yy’da kendilerine “komünist” demeyi uygun gören ve proleteryanın üretime katkısı olan “emek”e göre organize olacağı savını öne süren devrimci toplumlar da aynı “devlet” örgütlenmesini, üstelik, kuruluş amaçlarındaki Aristokrat baskıcı yapısını hiç değiştirmeden, belki de değiştiremeden, büyük bir “kolaycılık”la, kuramlarının içinde var olan “kamu” karşılığı kullanmaya kalkışmışlardır. 20.yy’ın sosyalist olduğu savındaki “halk cumhuriyetleri(!)”nin baskıcı bürokrat yapısı böyle ortaya çıkmıştır.

Kutsal sembollerin sosyoloji tarihi açısından hiç bir önemi yoktur. Doğal süreç içinde kendilerini yok olma tehlikesi içinde gören ulusların yıkılmamak için sığındığı kutsallıklardır. Oysa “ulus” kavramını kendi toplumsal bilinç kavramı olarak doğuran Burjuva kültürü, ümmet kültürünün “yaratılmışlar(halîk)/halk”ını yönetmek, "gütmek" (tek tanrılı dinlerin peygamberleri “çoban” olarak nitelenmiştir) için kullandığı “kutsal” kavramını yıkma savaşımını kazanarak egemen olmuştur. Şimdi aynı kavrama kendisi sığınmaktadır.

Daha dün, anımsadığımız yıllar içinde Ulusal Kurtuluş Savaşı üzerine yapılan baskıcı resmi devlet konuşmalarıyla “vatan millet sakarya” nutukları diye dalga geçen Türk aydını, entegre olduğu dünya ulusçulukları ile birlikte çökme sürecine girmiş, içi boşalmış milliyetçi/ulusalcı karaktere bürünmüş, elinde kutsallaştırılmış al bayrak, kendisi, aynı nutukları atanlardan olmuştur. Karanlıklara düşerek MHP yanlılığına değin ulaşmış “eski” aydınlar vardır!..

Burjuva kültüründe kutsallık bulunmaz. Söz gelimi, Fransız Burjuva Devrimi'nde önemli olan bayrağın kendisi değil, Fransız devriminin ilkeleri olan "eşitlik", "özgürlük" ve "kardeşlik" kavramlarının simgelemesidir.

“Bayrak”ın kültür tarihindeki gelişimi son derece pratik nedenlere dayalıdır. Türk tarihinde "tuğ"lar altında toplanan bölükler daha sonra "sancak", sonra da "bayrak" altında toplanmışlardır. Bayrak, toplanılacak yeri işaretlemek üzere yüksekçe bir yere asılan ve dikkat çeksin diye sallanma ya da rüzgarda dalgalanma özelliği taşıyan bir bez parçasının zaman içinde, Aristokrat kültürün etkisiyle kutsallaştırılmasından başka bir şey değildir!

Ayrıca bayrak gibi kutsal simgeleri, yalnız uluslar değil, Kültür Tarihinde “sonra gelen” başka guruplar da kullanır. Komünist "Kızıl Bayrak" bunlardandır. İngiliz işçi partisinin komünist döneminden kalma "Red Flag / Kızıl Bayrak" marşının geleneksel olarak hala heyecan içinde söyleniyor olması bunlardandır. Ayrıca, komünistler tarafından ortaya atılmış ve bir tür kutsallık yüklenmiş olan “enternasyonel” kavramının bir küçük burjuva ideolojisi olan Sosyal Demokratlar tarafından “Sosyalist Enternasyonel” adında kullanılması ilginçtir.

Şu, ne olduğunu bir türlü bilemediğimiz, kavram kargaşası içinde kalmış "Halk" kavramı Arapça "halîk"ten gelir ve "yaratılmışlar " demektir. Aristokrat kültür döneminde “tanrı dışındaki herkes” anlamındadır. Ama zamanla aşama aşama, tanrı yetkileri kullanan Aristokratlar, "halk" kavramını, “tanrının yönettikleri”, “tanrı adına yönetilenler” ve yalnızca "yönetilenler" anlamıyla kullanmaya başlamışlar ve bu kavram, önce “Aristokrat olmayanlar”, sonra da “yönetici sınıftan olmayanlar” anlamıyla kullanılmayı sürdürmüştür.

Günümüzdeki anlamı da budur.

Dünyanın bütün "yönetilenler"i "halk"tır. Şu ülkenin halkı, bu ülkenin halkı diyebiliriz. Zaman zaman "millet/ulus" kavramlarına yaklaştırabilir ve "Türk halkı", "Kürt halkı" olarak da kullanabiliriz. Ama "halklar" diyemeyiz. Bu kavramın, ulusların varlığına karşı durmamız gerekirken, uygulamada "ulus”un varlığını olumlamamıza yarayan saptırıcı bir kavram olarak önümüze özellikle sürülmüş olduğu çok açıktır. Biz de bu tuzağa düşmeye hazırız. Çünkü Burjuva kültürü içinde soluk alıyor ve uygulamada her sorunu ve çözümünü, Burjuva toplumunun, “ulus” kavramının yüklenmiş olduğu anlamlarla oluşturduğu çözümlerde buluyor, alıyor, kullanıyoruz.

Geleceğin yapısı, dizgesel olarak, yönetilenlerin, gerçek anlamda kendi kendini yönettiği, demokrasilere doğru evrilmektedir. Bu durumda dünyada halk(yönetilenler)ın kendi kendini yöneteceği toplumsal örgütlenmelerin oluşacağı düşünülmeli, savaşımı verilmeli, dizgesi (sistemi) oluşturulmaya çalışılmalıdır .

Buna dizgeye "devlet" denir mi? Sanmıyorum!.. En azından, bildiğimiz anlamda “baskıcı devlet” olmayacağı kesindir. Ayrıca, büyük olasılıkla, bu örgütlenme bir kamu örgütlenmesine doğru evrilmiş olacaktır. Ve bizim bugün "devlet" dediğimiz şeyin Aristokrat kültürden sarkan "ali kıran baş kesen" yetkilerini de taşımayacaktır!.. Bunun yerine “dayanışma” ile oluşmuş, dayanışmacı bir yapı olacağı anlaşılmalıdır.

Bu amaçla özellikle ikinci paylaşım savaşından sonra ortaya çıkan ve "komünist" olma savı taşıyan "devlet"ler "halk cumhuriyeti" adını kullandılar ama aristokrat etkilerden ve "ulus-devlet" niteliğinden sıyrılamadıkları için de devlet bürokrasisinin baskıcı egemenliğini terk edemediler.

Kemalist Devrim, açık bir burjuva devrimidir. Ümmet toplumuna karşı yapılmıştır. Bu nedenle "ulus/millet" olarak örgütlenmesi doğru ve zorunluydu. Oysa Sovyetler Birliği gibi bir örnekte de "halk/kamu" örgütlenmesi için çaba gösteriliyordu. Bu yüzden Kemalist Devrim, ümmet toplumuna karşı "millet" toplumsal bilincini kullanmak zorundadır, ama toplumsal örgütlenmede, yani Cumhuriyetin yapısında, yönetilenlerin egemen olmasını düşünür ve partisinin adında (Halk Fırkası), kültürel geliştirme örgütlenmelerinde (Halkevi) "halk" adını kullanır. Partisinin ana ilkelerine her iki kavramı da koyar: "milliyetçilik", ve "halkçılık"..

Ancak Kemalist Devrim bir burjuva devrimi olduğu için "yönetilenler" anlamındaki "halk" ve "halkçılık" kavramları, uygulamada, tam olarak yerine oturamaz. Dahası dizgenin içinde yeri olmadığı için de biraz yapıştırma olarak kalır. Çünkü burjuva toplumlarında, "yönetilenler/halk" değil, sermaye, yani burjuvaların ideolojisi yönetimdedir. Bu durumda da toplumun "yönetilenler/halk"a göre örgütlenmesi olanaklı değildir.

Kemalist Burjuva Devrimi’nin önderi Mustafa Kemal, gelecekte "halk" kavramının toplumsal örgütlenme dizgesi içinde yer alacağını açık olarak görmüş olmalıdır ki, kuramın geliştirdiği toplumsal dizgenin içine geleceğin tohumlarını yerleştirmiştir. Bu da Kemalist Devrim’de, Herakleitos'un ünlü "akış"ının ayırdında olunduğunun önemli ölçütlerinden biridir.

Peki günümüz dünyasında “ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı” doğru bir ilke midir? Bu ilke, dünyanın bugünkü ulus-devletler döneminde genel bir bakışla doğru, savaşımı verilmesi gereken bir ilke gibi görülebilir. Ama, doğal olarak aristokrat dönemden kalma "sahip olma" tutkularımızın henuz kültürümüzden çıkıp yok olmadığı bir dönemde yaşadığımız için, uygulanması öyle kolay olmamıştır. Çekler ve Slovaklar gibi, Belçikalılar ve Dutch'lar gibi gelişkin sayılabilecek birkaç örnek dışında, özellikle de geri kalmış toplumlarda, Aristokrat kültürden kalma "mülk"e sahip olma duygusunu kültüründen atamamış hiç bir ulus, kendi topraklarında yaşayan bir başka ulusa "haydi üzerinde yaşadığın şu toprakları al da kendi devletini kur" dememiştir, diyememiştir.

Oysa “sermaye”nin, ulus-devletler arasındaki sınırları, çıkarına uygun ölçütlere göre kaldırmakta olduğunu ve sermayenin akışında ulusal sınırların öneminin, artık bütünüyle ortadan kalkmış olduğunu da unutmamak gerekir. Üstelik çok uzak olmayan bir gelecekte "ulus/millet" kavramının ortadan kalkarak toplumsal örgütlenmelerin ve kültürel yapılanmaların "ulus/millet" temeline göre değil, başka ölçütlerle oluşacağını görebilmek çok da zor olmasa gerektir.

Bu durumda doğal akış, ulus çatışmalarını kendiliğinden ortadan kaldıracaktır. Bunun belirtileri burjuva toplumları içinde öncü kültürel tepkilerde son elli yıl içinde baskın biçimde ve güçlenerek, açıkça görülmektedir. Geleceğin yapısını oluşturmaya çalışanlar tarafından bu potansiyelin yönetilmesi gerekmektedir.

Politikacılar, yönetilenlere baskı politikalarını keyiflerinden mi uyguluyorlar?

Hiç bir toplumsal önder, kendiliğinden "zebani" olmaz. Umduğu, hayal ettiği toplumun oluşmadığını gördüğü sürece sertleşmek zorunda kalır. Abdülhamit'i de, Stalin'i de bunlar arasında sayabiliriz. Hayal ettiğiyle uygulanabilir olanın aynı olması gerektiğinin ayırdına varmak gerekir. O zaman sertlikten başlasak da yumuşamaya doğru akan bir süreç içinde bunu başarma olanağı buluruz. Genellikle devrimlerden sonra bu süreç yaşanır. Toplumun olabildiğince yumuşak bir inişle yeni yapıya “indirilmesi” gerekir. Birer “birey” olan önderlerin becerisi, bu aşamada önem kazanır.

Bunu son yüzyıllarda yapabilmiş ender liderden biri de tabii ki Mustafa Kemal'dir. Yürüttüğü bütün politikaların bu doğrultuda olduğu açıkça görülmektedir.

Stalin'e gelirsek: Hiç kuşkusuz ki geleceği kurmaya çalışan bir Marxist'tir. Ancak uygulamacı olarak -bana kalırsa- toplumunu bir gecede Marxist ölçütlere göre kuramayacağını gözden kaçırmış, ona uyum zamanı tanımamış, politikalarını "akış"a, bir süreç"e göre düzenlememiştir. Bu konuda dirençli ve inatçı olduğu için de karşı çıkışları baskıyla durdurmaya çalışmıştır. Karşıt, kapitalist-burjuva toplumların aleyhte propagandasına da bol malzeme sağlamıştır.

Ancak ikinci paylaşım savaşında Hitler'in durdurulmasına karşı Stalin yönetimindeki Sovyet insanının dünyaya yaptığı katkı, unutulur gibi değildir.

Marx&Engels, kültür tarihinde birkaç, çok akıllı filozoftan biridir ("biridir" diyorum çünkü felsefe tarihinde birkaç filozof, iki kişi olarak tek felsefe dizgesi oluşturmuştur. Bunların en önemlisi de Marx&Engels'dir). Ütopik hiç bir kurum önermez. Yani hiç bir uygulama önerisi yoktur. Yalnızca kapitalist ekonominin, o güne değin insanların göremediği-düşünemediği açılardan bakarak, eleştirisini yapar, çürüme noktalarını gösterir ve yeni oluşacak toplumun hangi kanallara doğru girerek doğru yolda akacağını, burjuva/kapitalist toplumun, "insan"a karşıt, çürüme noktalarını temel alarak gösterir. Marx, yaşadığı sürece Avrupa komünistlerine siyasi önderlik eder. Ama bu, oldukça kısa sürer. Yani, bilinen ve karşı propagandaya konu olan bütün uygulamalar, daha sonraki Sovyet deneyimi ile öteki Marxist olduğu savındaki deneyimlerin uygulamalarıdır.

Temel düşünce olarak Marx&Engels yanılmaya olabildiğince pay bırakmamayı başarabilmiş filozoflardır. Birkaç noktayı da aldıkları geri bildirimlerle (feed back), kendileri düzeltmişlerdir. Söz gelimi Marx, bunların önemlilerinden birini, "herşeyin kayıtsız şartsız ekonomik yapıya bağlı olduğu" savını, gözlem ve deneyimleri sonucunda değiştirmiş, kültürel yapının da ekonomik yapıyı etkileyebileceğini -sosyoloji terimleriyle- anlatmıştır.

Temelleri çok sağlam olarak atılmış da olsa akış içinde hiç bir dizge, hele uygulamayı yönetme savındaki bir dizgenin her zaman aynı kalmasına olanak yoktur. Yeni deneyimlerle, yeni gereksemelerle, uygulamadan gelen pratik sorunlar her zaman çıkacak ve kuramın onları da çözmesi gerekecektir.

Bunları kendini Marxist olarak tanımlayan ya da tanımlamayan filozoflar çözmüşler, tamamlamışlardır. En önemlileri arasında Sartre (existentialist), Polanyi (sosyal demokrattır denilebilir), Mao, Marcuse sayılabilir. Sürekli olarak yeni çözümleri arama işi sürmektedir ve sürmesi de doğrudur.

Marxizmin en özgün yanlarından, Felsefeye getirdiği en önemli yeniliklerden biri, bilimsel yönteme uygun olarak dizgesini kapalı tutmamış olmasıdır. Yani Marxizm, gelişebilen, geliştirilebilen bir dizgedir. Bu nedenle de tutucu bir yapıya dönüşme şansı yoktur. Uygulamadaki tutuculuklar, uygulamacıların Marxist kurama ters düştüğü ve bunda direndiği noktalarda ortaya çıkar.

Kemalizm'in de -Atatükçü geçinenlerin anlayamadığı- en önemli özelliği, Marxizm'den bu ileriye açık olma özelliğini almış olmasıdır.